تأکید اتحادیه اروپا بر دیپلماسی در سایه بازگشت تحریم‌ها؛ ایران: مسیر مذاکره منوط به منافع ملی است

اظهارات مقامات اروپایی مبنی بر لزوم حل‌وفصل موضوع هسته‌ای ایران از طریق مذاکره، در حالی صورت می‌گیرد که تهران فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط تروئیکای اروپا را اقدامی یک‌جانبه و فاقد وجاهت قانونی دانسته و تأکید دارد که مسیر دیپلماسی تنها در صورت تأمین منافع ملی ایران ثمربخش خواهد بود. این تحولات همزمان با بازگرداندن 6 قطعنامه تحریمی توسط سه کشور اروپایی رخ داده است.

تأکید کالاس بر دیپلماسی در سایه بازگشت تحریم‌ها

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز یکشنبه در کویت اعلام کرد که راه‌حل پایدار برای مسئله هسته‌ای ایران صرفاً از طریق مذاکره و دیپلماسی قابل دستیابی است. وی با اشاره به بازگرداندن فوری تحریم‌های لغو شده توسط اتحادیه اروپا، تأکید کرد که این اقدام نباید به معنای پایان دیپلماسی تلقی شود و او به تماس با تمامی طرف‌های ذی‌نفع، از جمله ایران، ادامه خواهد داد.

این موضع‌گیری در حالی است که پیش از این نیز وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان بر راهکار دیپلماتیک تأکید کرده بودند، اما سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران این اقدامات را متناقض دانسته و معتقد است که اروپا همزمان با طرح شعار دیپلماسی، در حال افزایش فشار بر تهران از طریق بازگرداندن 6 قطعنامه تحریمی است.

موضع قاطع ایران: مذاکره مشروط به منافع ملی

در واکنش به اقدامات اروپا، سخنگوی وزارت خارجه با انتقاد شدید از فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط تروئیکای اروپا، تصریح کرد که «ایران هیچ‌گاه برای مذاکره التماس نمی‌کند.» وی مذاکره را امری دوسویه دانست که تصمیم‌گیری برای آن منوط به اطمینان از تأمین منافع ملی است.

«مسیر دیپلماسی هیچ‌گاه بسته نمی‌شود و هرگاه تشخیص دهیم که دیپلماسی در راستای تحقق منافع ایران موثر است در استفاده از آن تردیدی نمی‌کنیم؛ ولی سه کشور اروپایی ثابت کردند که دیپلماسی به این شکل با آنها ثمربخش نیست.»

سخنگوی وزارت خارجه همچنین اعلام کرد که در حال حاضر برنامه‌ای برای مذاکره با سه کشور اروپایی وجود ندارد و تمرکز بر بررسی آثار و تبعات اقدام اخیر آن‌ها و آمریکا است.

غیرقانونی بودن اقدام E3 و عدم اجماع در شورای امنیت

در تشریح دیدار هیئت ایرانی با دبیرکل سازمان ملل در نیویورک، بر غیرقانونی بودن اقدام سه کشور اروپایی در سوءاستفاده از سازوکار حل اختلاف برجام تأکید شد. ایران معتقد است که بازگرداندن قطعنامه‌های تحریمی مصوب سال‌های 2006 تا 2010، فاقد اجماع لازم در شورای امنیت است، زیرا حداقل دو عضو دائم شورا با این روند مخالفت کرده‌اند.

به گفته سخنگو، آنچه رخ داده، اقدام سه کشور اروپایی (فرانسه، انگلیس و آلمان) برای بازگرداندن قطعنامه‌ها است، نه تصمیم شورای امنیت. این اقدام علاوه بر ایرادات رویه‌ای، باعث آشفتگی حقوقی شده و به نظر می‌رسد بیشتر حرکتی لجاجت‌آمیز در راستای خواست آمریکا باشد تا مبتنی بر ملاحظات حقوقی.

ایران تأکید دارد که مفاد قطعنامه 2231 باید در موعد مقرر، یعنی 18 اکتبر (26 مهرماه)، خاتمه یابد و موضوع هسته‌ای از دستور کار شورا خارج شود.

امتناع غرب از نشست‌های چندجانبه با حضور آمریکا

سخنگوی دستگاه دیپلماسی فاش ساخت که پیش از سفر هیئت ایرانی به نیویورک، پیشنهادهایی برای برگزاری نشست‌های مشترک با حضور نماینده آمریکا مطرح شد تا از اقدام غیرقانونی اروپا جلوگیری شود. ایران با برگزاری نشستی مشابه کمیسیون مشترک برجام موافقت کرد و حسن نیت نشان داد، اما طرف‌های غربی در هر سه مورد از انجام نشست‌ها امتناع کردند.

ارزیابی میانجی‌گری‌ها و وضعیت بازرسی‌های آژانس

در پاسخ به تلاش‌های عراق برای میانجی‌گری میان ایران و آمریکا، ایران از حسن نیت کشورها قدردانی کرد، اما ریشه مشکلات را در «سوءمحاسبه و اصرار بر زیاده‌خواهی طرف آمریکایی» دانست. هرگونه ابتکار تنها در صورتی مؤثر است که واشنگتن از سیاست‌های غلط گذشته فاصله بگیرد و واقعیت‌های میدانی را درک کند.

در خصوص تعامل با آژانس، اعلام شد که در حال حاضر بازرسان آژانس در ایران حضور ندارند و آخرین بازرسی‌ها مربوط به نیروگاه بوشهر (در چارچوب قرارداد با روسیه) بوده است. وزیر خارجه نیز تأکید کرده است که اجرای اسنپ‌بک همه شرایط را تغییر داده و تفاهم قاهره دیگر کارآیی ندارد و تصمیم نهایی درباره همکاری‌ها پس از تحولات اخیر اتخاذ خواهد شد.