مذاکرات صلح اوکراین و روسیه: موانع «پیچیده» در مسیر توافق

سرنوشت قلب صنعتی اوکراین در دونباس

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، از درخواست حداکثری خود برای کنترل کامل منطقه صنعتی دونباس اوکراین عقب‌نشینی نکرده است، اگرچه ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، راه حلی میانه پیشنهاد داده است.

اشغال دونباس و درخواست پوتین

• نیروهای روسی بیشتر منطقه لوهانسک در شرق و بیش از ۷۵ درصد دونتسک را اشغال کرده‌اند.
• پوتین کل دونباس را می‌خواهد، از جمله شهرهای «کمربند قلعه» اسلوویانسک و کراماتورسک.

«ما نمی‌توانیم به سادگی عقب‌نشینی کنیم، این خلاف قانون ماست. این فقط قانون نیست. ۳۰۰ هزار نفر در آنجا زندگی می‌کنند... ما نمی‌توانیم آن مردم را از دست بدهیم.» – ولودیمیر زلنسکی

زلنسکی پیشنهاد کرده است که نیروهای اوکراینی از این منطقه عقب‌نشینی کرده و یک منطقه غیرنظامی یا منطقه آزاد اقتصادی تحت نظارت اوکراین ایجاد شود، به شرطی که روس‌ها نیز به همان اندازه عقب‌نشینی کنند. خط تماس فعلی نیز توسط نیروهای بین‌المللی نظارت خواهد شد.

تصور موافقت پوتین با چنین طرحی دشوار است، چرا که ژنرال‌های روسی به او گفته‌اند که با سرعت در حال تصرف قلمرو اوکراین هستند.

«اگر مقامات در کی‌یف نمی‌خواهند این موضوع را مسالمت‌آمیز حل کنند، ما تمام مشکلات پیش رو را با ابزار نظامی حل خواهیم کرد.» – ولادیمیر پوتین

تحلیلگران موسسه مطالعات جنگ تخمین زده‌اند که اگر نیروهای روسی بتوانند سرعت پیشروی فعلی خود را حفظ کنند، تا اوت ۲۰۲۷ طول می‌کشد تا بقیه دونتسک را فتح کنند، که البته این امر قطعی نیست.

پیشنهاد زلنسکی همچنین مستلزم خروج نیروهای روسی از سایر مناطق اوکراین است که در آنجا حضور محدودی دارند، از جمله مناطق خارکیف و سومی در شمال، دنیپروپتروفسک در شرق و میکولایف در جنوب.

بدون پیشرفت در مورد دونتسک، شانس توافق صلح غیرواقعی به نظر می‌رسد، اما مصالحه روسیه ممکن است غیرممکن نباشد. یوری اوشاکوف، فرستاده کرملین، اخیراً گفته است که «کاملاً ممکن است هیچ نیرویی [در دونباس]، نه روسی و نه اوکراینی وجود نداشته باشد»، اگرچه او اصرار داشت که این منطقه بخشی از فدراسیون روسیه خواهد بود.

نیروگاه هسته‌ای عظیم اوکراین در دست روسیه

از مارس ۲۰۲۲، روسیه بزرگترین نیروگاه هسته‌ای اروپا در انرهودار، در سواحل رودخانه دنیپرو را اشغال کرده است. اما شش راکتور هسته‌ای نیروگاه زاپوریژیا برق تولید نمی‌کنند – همه آنها بیش از سه سال است که در حالت خاموشی سرد قرار دارند – و برق خارجی تامین شده توسط اوکراین، نیروگاه را برای جلوگیری از ذوب شدن فعال نگه داشته است.

چالش‌های نیروگاه زاپوریژیا

• برای راه‌اندازی مجدد نیروگاه، سرمایه‌گذاری قابل توجهی لازم است.
• بازسازی سد آبی-برقی تخریب شده کاخوفکا که برای تامین آب خنک‌کننده نیروگاه استفاده می‌شد، ضروری است.

اوکراین معتقد است که این منطقه نیز باید غیرنظامی شده و به یک منطقه آزاد اقتصادی تبدیل شود. پیشنهاد ایالات متحده، به گفته زلنسکی، این است که آمریکا این نیروگاه را به عنوان یک شرکت مشترک با روسیه و اوکراین مدیریت کند. کی‌یف این پیشنهاد را غیرواقعی دانسته و در عوض پیشنهاد کرده است که آمریکا و اوکراین می‌توانند به صورت ۵۰-۵۰ آن را مدیریت کنند، و آمریکا تصمیم بگیرد که نیمی از برق تولیدی به کجا برود – که تلویحاً به روسیه خواهد بود.

مشکل اوکراین این است که روسیه اجازه نخواهد داد این نیروگاه را ترک کند و الکسی لیخاچف، رئیس آژانس هسته‌ای روس‌اتم روسیه، تاکید کرده است که تنها یک نهاد – روسیه – می‌تواند آن را اداره کرده و ایمنی آن را تضمین کند.

او این امکان را مطرح کرده است که اوکراین بتواند از برق تولید شده توسط نیروگاه در چارچوب همکاری‌های بین‌المللی استفاده کند. مصالحه در این زمینه ممکن است غیرقابل حل نباشد، اما نیازمند سطحی از اعتماد بین دو کشور همسایه است که در حال حاضر وجود ندارد.

فقدان اعتماد متقابل با وجود لفاظی‌های مثبت

تصور پیشرفت قابل توجه در بزرگترین نقاط اختلاف، زمانی که اعتماد بسیار کمی وجود دارد، دشوار است. وقتی ترامپ این هفته پیشنهاد کرد که پوتین «می‌خواهد اوکراین موفق شود... از جمله تامین انرژی... با قیمت‌های بسیار پایین»، زلنسکی به وضوح هیچ کلمه‌ای از آن را باور نکرد – او پوتین را در مورد صلح جدی نمی‌داند.

«من به روس‌ها و... به پوتین اعتماد ندارم، و او موفقیت اوکراین را نمی‌خواهد.» – رهبر اوکراین

روسیه نیز اعتماد کمی به کی‌یف نشان داده است – نیروهای اوکراینی را به هدف قرار دادن پهپادها در اقامتگاه پوتین در منطقه نووگورود متهم کرده است، اگرچه هیچ مدرکی برای این حمله ارائه نکرده است. اوکراین انکار می‌کند که چنین اتفاقی افتاده است و معتقد است که این بهانه‌ای روسی برای حملات بیشتر به ساختمان‌های دولتی در کی‌یف است.

سایر موانع احتمالی

کی‌یف از ایالات متحده و رهبران اروپایی برای تضمین‌های امنیتی درخواست کرده است تا در صورت حمله بیشتر روسیه، پاسخی به سبک ناتو را تضمین کنند. اوکراین همچنین به دنبال حفظ یک ارتش ۸۰۰ هزار نفری است.

تضمین‌های امنیتی و حضور نظامی

• ایالات متحده و اروپا ممکن است با توافق امنیتی موافقت کنند، اما روسیه حضور نیروهای اروپایی در اوکراین را نخواهد پذیرفت.

زیان‌های مالی اوکراین ۸۰۰ میلیارد دلار (۶۰۰ میلیارد پوند) تخمین زده شده است، بنابراین یک مسئله کلیدی دیگر این است که روسیه چقدر در این زمینه کمک خواهد کرد. ایالات متحده از یک صندوق سرمایه‌گذاری مشترک با اروپا صحبت می‌کند و روسیه ۲۱۰ میلیارد یورو (۱۸۳ میلیارد پوند) دارایی در اروپا دارد که می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد، اگرچه مسکو تاکنون از اجازه دادن به آن خودداری کرده است.

روسیه همچنین درخواست اوکراین برای پیوستن به ناتو را رد می‌کند. این ممکن است نقطه اختلاف بزرگی نباشد زیرا هنوز احتمال وقوع آن وجود ندارد، اما بخشی از قانون اساسی اوکراین است، بنابراین دستیابی به توافق دشوار خواهد بود.

عضویت در اتحادیه اروپا نیز یک نقطه اختلاف بالقوه است، شاید برای روسیه کمتر از کشورهایی که در صف پیوستن به اتحادیه اروپا جلوتر از اوکراین هستند. کمتر کسی باور دارد که این اتفاق به زودی رخ خواهد داد.

امکان برگزاری همه‌پرسی در اوکراین

رهبر اوکراین به نظرسنجی‌هایی اشاره کرده است که نشان می‌دهد ۸۷ درصد اوکراینی‌ها صلح می‌خواهند، در حالی که ۸۵ درصد همزمان با عقب‌نشینی از دونباس مخالف هستند.

بنابراین او معتقد است که هیچ تصمیمی در مورد سرنوشت دونتسک یا طرح ۲۰ ماده‌ای گسترده‌تر نمی‌تواند بدون رای عمومی و آتش‌بس ۶۰ روزه برای آماده‌سازی آن اتخاذ شود: «همه‌پرسی راهی برای پذیرش یا عدم پذیرش آن است.»

این نیز یک نقطه اختلاف بالقوه است، زیرا کرملین استدلال می‌کند که آتش‌بس موقت تنها درگیری را طولانی‌تر کرده و به خصومت‌های مجدد منجر خواهد شد – و ترامپ گفته است که موضع پوتین را درک می‌کند. اما بدون چنین رایی، زلنسکی معتقد است که یک توافق هیچ اعتباری نخواهد داشت که این نیز به لیست مسائل پیچیده برای حل و فصل اضافه می‌شود.