تأثیر جنگ بر واردات ایران: چالش‌ها، تغییر مسیرها و افزایش هزینه‌ها

تأثیر جنگ بر واردات و اقتصاد ایران: چالش‌ها و راهکارها

با تحمیل جنگ به ایران از نهم اسفند ماه ۱۴۰۴ و تداوم آن در سال ۱۴۰۵، مسئله تأمین کالاهای وارداتی، به‌ویژه اقلام اساسی و مصرفی موردنیاز مردم، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشور تبدیل شده است. واردات نقشی حیاتی در تأمین نیازهای اولیه مردم و تداوم چرخه‌های تولید ایفا می‌کند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که واردات و ترخیص کالاهای اساسی در بیش از یک ماه اخیر به طور پیوسته ادامه داشته، اما تشدید تنش‌ها در منطقه، مسیر واردات برخی از این محصولات را تغییر داده و واردکنندگان را مجبور به پرداخت هزینه‌های اضافی تحت عنوان «حق بیمه جنگی» کرده است. این شرایط در مجموع به افزایش قیمت واردات در سال جاری منجر خواهد شد و از سیاست‌گذاران انتظار می‌رود برای تسهیل واردات و مدیریت هزینه‌ها، تلاش‌های خود را ادامه دهند.

اقدامات دولت برای مدیریت بازار و تأمین کالا

در پی آغاز جنگ، دولت تأمین نیازهای اساسی و مصرفی مردم را در اولویت قرار داده است. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، با هدف مدیریت بازار در شرایط جنگی، بر موارد زیر تأکید کرده است:

• تأمین کالاهای اساسی
• رفع موانع گمرکی
• تقویت شبکه توزیع
• افزایش ظرفیت حمل‌ونقل
• پایداری خدمات

همزمان، آمارهای گمرک ایران نشان‌دهنده تسریع در فرآیند واردات است. طبق اطلاعیه گمرک، از نهم اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۰ فروردین ۱۴۰۵، بالغ بر ۲۲۰ میلیون دلار دارو، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه دارویی از گمرک ترخیص قطعی و وارد کشور شده است و این روند همچنان ادامه دارد.

تأکید وزارت جهاد کشاورزی بر واردات کالاهای اساسی

مسئولان وزارت جهاد کشاورزی نیز در هفته‌های اخیر بر اهمیت واردات کالاهای اساسی تأکید کرده‌اند. غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، با اعلام مطلوب بودن وضعیت کالاهای اساسی، اظهار داشت:

• همه ظرفیت‌های کشورهای همسایه فعال شده است.
• امکان واردات برنج، میوه‌های گرمسیری و گوشت قرمز فراهم شده است.
• در هفته اول جنگ، ۵۰۰ میلیون دلار برای تأمین کالای اساسی تخصیص یافت.

وی افزود که با اصلاح سیاست‌های ارزی، تعداد بازرگانان ۲۰ درصد افزایش یافته و محدودیت‌های فعالیت کاهش یافته است. اکنون ثبت سفارش واردات کالا برداشته شده و افراد می‌توانند کالا را تا لب مرز آورده و سپس مجوزهای لازم را دریافت کنند. در ایام نوروز نیز سیستم حمل‌ونقل، ترخیص و لجستیک در بنادر و مبادی ورودی فعال بوده و ظرفیت حمل‌ونقل افزایش یافته است. شرکت‌های دولتی نیز موظف به استفاده از واگن و قطار برای حمل بار هستند.

دیدگاه اتاق بازرگانی: تسریع واردات و چالش‌های جدید

حسین پیرموذن، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی ایران، در ارزیابی روند واردات پس از حملات اخیر، بیان کرد که دولت در ماه‌های گذشته با پیش‌بینی تنش‌های منطقه، روند واردات کالاهای اساسی، دارو و سایر نیازها را تسریع بخشیده بود. به همین دلیل، بخش بزرگی از نیازهای وارداتی کشور تأمین شده و محدودیتی در تأمین کالاهای اساسی و مصرفی مشاهده نمی‌شود. وی تأکید کرد که فرآیند ترخیص کالا از گمرکات نیز در بیش از یک ماه اخیر تسریع شده است.

جنگ و تداوم تنش نظامی در منطقه، چالش‌های گریزناپذیری را به همراه دارد، ازجمله آنکه مسیر واردات به کشور تغییراتی داشته و همین موضوع می‌تواند به افزایش هزینه‌های تولید منتهی شود. البته از زمان آغاز جنگ هزینه‌های تولید در سایر کشورها به‌مراتب بیشتر از ایران رشد داشته است، بنابراین ما تاکنون در مدیریت قیمت‌ها موفق‌تر از سایر کشورها عمل کرده‌ایم.

پیرموذن همچنین به رایزنی‌ها با دولت برای تسهیل فعالیت صنعتگران و تجار اشاره کرد. از جمله این تسهیلات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش سقف تسهیلات سرمایه در گردش واحدهای تولیدی از ۹۰ درصد به ۱۳۵ درصد فروش سال گذشته.
• کاهش رفع تعهد ارزی از ۷۰ درصد به ۶۰ درصد تا پایان فروردین ماه.
• تمدید فرصت کارت‌های بازرگانی در شرایط جنگی.
• لغو تعیین منشأ ارز.

وی افزود که ایران با ۱۵ کشور مرز زمینی و آبی دارد و بسته شدن بخشی از مرزها به معنای توقف تجارت نخواهد بود، بلکه با تغییر مسیرهای واردات و صادرات می‌توان به تجارت ادامه داد، هرچند این تغییر مسیر هزینه‌بر خواهد بود.

ارزیابی شرایط واردات از نگاه نایب رئیس کمیسیون واردات

داود رنگی، نایب رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی ایران، در ارزیابی شرایط واردات، به‌ویژه کالاهای اساسی، از زمان آغاز جنگ، اظهار داشت که واردات برخی کالاها با وقفه مواجه شده است، زیرا بخش اعظمی از این محصولات از مسیر بندر جبل‌علی وارد می‌شدند و اکنون در این بندر معطل مانده‌اند. تلاش‌ها برای انتقال این کالاها از جبل‌علی به سایر بنادر ادامه دارد.

وی با اشاره به خریدهای کالاهای اساسی که پیش از جنگ انجام شده بود، گفت که این کالاها در مسیر ورود به ایران هستند. بسته بودن تنگه هرمز و شرایط جنگی منطقه چالش‌ساز بود، اما با پرداخت بیمه جنگی توسط واردکنندگان، این مشکل برطرف شده و کشتی‌های باری به مقصد ایران در حال حرکت هستند. هزینه این بیمه برای کانتینرهای ۲۰ فوتی حدود ۱۰۰۰ دلار و برای هر کشتی بین ۱ تا ۲ میلیون دلار برآورد می‌شود. همچنین هزینه‌هایی برای خدمه کشتی و توقفات اضافی نیز پرداخت می‌شود.

رنگی افزود که بخشی از کالاهای وارداتی به مقصد ایران در بندر چابهار تخلیه شده‌اند. وی در خصوص نهاده‌های دامی، که نقش مهمی در امنیت غذایی کشور دارند، گفت که در حال حاضر با کمبود مواجه نیستیم، به‌ویژه که در ایام عید و به دلیل گرانی محصولات پروتئینی، تقاضا برای تولید و خرید نهاده کاهش یافته بود. با این حال، کمبود در تأمین کنجاله مشاهده می‌شود که از طریق بندر چابهار، کارخانه‌های روغن‌کشی داخلی و مسیر ترکیه در حال تأمین است.

نایب رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی ایران هشدار داد که افزایش تعرفه‌های وارداتی از ابتدای سال، به رشد قابل‌توجه قیمت نهاده‌ها و احتمالاً کاهش تولید محصولات پروتئینی در سال آینده منجر خواهد شد. وی تخمین زد که حتی در صورت توقف جنگ در حال حاضر، قیمت کالاهای وارداتی در مقایسه با سال گذشته، حداقل ۳۰ درصد افزایش خواهد یافت، که ناشی از رشد هزینه‌های داخلی و هزینه‌های جانبی جنگ است.