توافق احتمالی هسته‌ای بین ترامپ و بن سلمان

دولت ترامپ در حال مذاکره برای دستیابی به توافقی با عربستان سعودی است که می‌تواند راه را برای توسعه صنعت انرژی هسته‌ای غیرنظامی در این کشور هموار کند. این امر ممکن است حتی شامل غنی‌سازی اورانیوم در خاک عربستان نیز شود. اما پیگیری چنین توافقی از سوی ایالات متحده باید متوقف گردد؛ زیرا این اقدام ممکن است هزینه‌ها و خطرات بیشتری را بر دوش آمریکا بگذارد و سود چندانی نصیبش نکند.

در پیمان ابراهیم که میان سال‌های ۲۰۲۰ و اوایل ۲۰۲۱ منعقد شد، دولت نخست ترامپ توافقاتی دوجانبه میان اسرائیل و کشورهای بحرین، امارات متحده عربی، مراکش و سودان برای عادی‌سازی روابط دیپلماتیک برقرار کرد. تلاش‌هایی نیز برای ترغیب عربستان سعودی به رسمیت شناختن اسرائیل صورت گرفت، اما نتیجه‌ای نداشت. دولت بایدن نیز همین مسیر را ادامه داد؛ اما پس از حمله حماس به اسرائیل در سال ۲۰۲۳، همراه کردن عربستان دشوارتر شده است. تلفات غیرنظامیان و بحران انسانی غزه باعث تقویت مسئله فلسطین گردیده و دشمنی‌های منطقه‌ای با اسرائیل افزایش یافته است. ریاض اعلام کرده تا زمانی که اسرائیل گام‌های مؤثری برای تشکیل کشور مستقل فلسطینی برندارد، هیچ عادی‌سازی روابط انجام نخواهد شد.

این موضع‌گیری همچنین امسال ادامه داشته و دولت سعودی ادعای رئیس‌جمهور ترامپ مبنی بر کنار گذاشتن شرط تشکیل کشور فلسطینی را رد کرده است. با وجود ناکامی تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ غزه، ظاهراً دولت دوم ترامپ درصدد احیای پروژه عادی‌سازی روابط میان آمریکا و عربستان می‌باشد - چنانکه وزیر انرژی آمریکا، کریس رایت نیز بدان اشاره کرده است.

بازنده توافق بزرگ

مشکل اصلی آنجاست که همه کشورهای دخیل در این توافق بزرگ بهره خواهند برد جز ایالات متحده که هزینه‌ها را پرداخت خواهد کرد. بیشترین سود نصیب اسرائیل و عربستان خواهد شد؛ چراکه ریاض مدتی است خواهان دستیابی به یک توافق جامع در حوزه انرژی هسته‌ای بوده است. اگرچه عادی‌سازی روابط با تل‌آویو می‌تواند توان رقابتی یکی از رقبای قدرتمند آن‌ها را کاهش دهد، اما شرایط کنونی نشان‌دهنده حرکت رو به تنش زدایی میان ریاض و تهران می‌باشد.

عربستان همچنین درخواست‌هایی جهت تضمین‌های امنیتی رسمی از ایالات متحده مطرح کرده که پیش‌تر نیز موضوع مذاکرات بوده‌اند. چنین توافق‌هایی ممکن است جایگزین پیمان تاریخی روزولت-عبدالعزیز شوند که دسترسی آمریکا به منابع نفت ارزان قیمت را تسهیل می‌کند. باوجود بدهی سنگین ایالات متحده، سوال مهم اینجاست که چرا باید مسئولیت حمایت امنیتی از کشوری را بر عهده گیرد که سهم منصفانه‌ای از هزینه‌ها نمی‌دهد؟

علاوه بر این، اعطای برنامه هسته‌ای به عربستان چه پیامدهایی خواهد داشت؟ پیش‌تر مذاکرات درباره توافق میان اسرائیل-عربستان شکست خورده‌اند زیرا ریاض هرگونه محدودیتی بر استفاده احتمالی برنامه هسته‌ای غیرنظامی برای تولید سلاح اتمی را رد کرده بود. واقعیت آنست که سعودی‌ها مدت‌هاست تمایل دارند اورانیوم را در خاک خود غنی سازی کنند نه فقط واردات اورانیوم غنی‌شده سطح پایین برای تولید برق.

برخی افراد در آمریکا معتقدند اگر فناوری هسته‌ای را در اختیار عربستان قرار ندهند ممکن است آن‌ها به روسیه یا چین روی بیاورند؛ اما اگر ریاض بخواهد برنامه‌ای بدون ضمانت‌های ضد اشاعه داشته باشد، فرقی ندارد چه کشوری فناوری هسته‌ای را فراهم آورد زیرا احتمالاً نتیجه همان تولید سلاح هسته‌ای خواهد بود.

بنابراین لازم است تا دولت ترامپ از پیگیری چنین توافقاتی با عربستان خودداری کند؛ چراکه دستیابی به اهداف سیاسی نباید به بهای پذیرش درخواست‌های گزاف سعودی تمام شود. عادی‌سازی روابط بین دو طرف باید متوازن باشد و نباید تنها بر اساس حمایت بی حد و حصر ایالات متحده شکل گیرد.