چالش‌های معلمی و احترام به مقام معلم

معلمی شغلی سخت و پرچالش است؛ حتی اگر معلمان سه ماه از سال را در تعطیلات تابستانه سپری کنند. بیشتر مردم اذعان دارند که سروکله زدن روزانه با تعداد زیادی دانش‌آموز کاری مشکل است، خصوصاً اگر دانش‌آموزان کودک باشند. اغراق نیست اگر بگوییم معلمان یکی از اقشار مورد احترام مردم هستند. جایگاهی که حتی پیش از شکل‌گیری مدارس مردمی امروزی و از زمان مکتب‌خانه برای معلم قائل بودند. از آن زمان که معلم مکتب‌خانه پسران را میرزا و خانم معلم مکتب‌خانه دختران ملاباجی می‌نامیدند، معلم و کسی که سواد قرآنی و بعدها سواد اکابری آموزش می‌داد همواره در میان مردم محترم بود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی که ۱۲ اردیبهشت هر سال و در سالروز شهادت شهید مطهری روز معلم نامگذاری شده است، باز هم جامعه نشان می‌دهد برای معلم احترامی ویژه قائل است. شغل معلمی هم در میان بسیاری از افراد همواره جذاب بوده است. اگرچه وزارت آموزش و پرورش ارگانی درآمدزا برای دولت نبود و معلمی هیچ‌گاه در میان کارمندان دولت شغل پردرآمدی محسوب نمی‌شد، با این حال همواره در آزمون‌های استخدامی معلمی از محبوب‌ترین مشاغل درخواست شده بوده است. در سال‌های اخیر با کاهش استخدامی‌های دولت در سایر ارگان‌ها، وزارت آموزش و پرورش بخش عمده‌ای از جذب‌ها را به عهده گرفته است و در شرایطی که بازار کار آزاد هم تا حدودی کساد شده و صنعت به نسبت دو دهه قبل نیروی‌های مهندسی کمتری جذب می‌کند، افراد بیشتری برای داشتن یک شغل مطمئن به معلمی روی می‌آورند. در سال‌های اخیر حدود ۳۰۰ هزار نفر از معلمان کشور که در چند سال بازنشسته می‌شدند به درخواست آموزش و پرورش به خدمت ادامه دادند و پس از اعلام رتبه‌بندی و برخورداری از مزایای رتبه جدید، پس از چند سال اضافه تدریس خود را بازنشسته کردند. این سیل بازنشستگان موجب شد بسیاری از کلاس‌های درس بدون معلم بماند. دولت هم به دلیل کمبود بودجه موفق به جایگزینی سریع معلمان بازنشسته نشد؛ با این حال طی سه سال گذشته بخش عمده‌ای از این کمبود معلم، از طریق دانشگاه فرهنگیان، دانشگاه شهید رجایی و همچنین چندین آزمون استخدامی ماده ۲۸ به آموزش و پرورش اضافه شدند. امسال نیز وزارت آموزش و پرورش قرار است در ماه‌های آینده آزمون جدیدی را برای استخدام معلمان برگزار کند که طی آن ۳۰ هزار معلم و ۲۰ هزار مدرسه یار یا همان سرایدار به آموزش و پرورش اضافه می‌شوند. با این حال معلم شدن و معلم ماندن نیازمند عشق به تدریس است و نمی‌توان آن را تنها یک کار ثابت و رسمی دید. انتظاراتی که خانواده‌ها از معلمان دارند؛ انتظاراتی که ادارات کل آموزش و پرورش و مدیران از معلمان دارند به همراه سختی‌های معلمی آنقدر معلمی را دشوار می‌کند که تنها عشق به دانش‌آموزان و علاقه به نسل آینده است که تحمل سختی‌ها را برای معلم ممکن می‌کند. برنامه‌هایی همچون زنگ سپاس معلم هر ساله در مدارس نمونه کشور برگزار می‌شود. دیدار با معلمان پیشکسوت و تجلیل از معلمان نمونه و افزایش رتبه معلمانی که در بررسی ملاک‌های ارزیابی، قابل تقدیر شناخته شده‌اند از جمله اقداماتی است که وزارت آموزش و پرورش برای تقدیر و تکریم از معلمان در نظر گرفته است. هر ساله بسیاری از معلمان نشان می‌دهند که معلمی را تنها در کلاس درس خلاصه نمی‌کنند؛ زحمات برخی از این معلمان از دید مردم و مسئولان آموزشی دور نمانده و اقداماتشان به دلیل اثرگذاری زیاد بازخورد زیادی در شهر و منطقه سکونتشان داشته است. آقای رستمیان معلم دوره متوسطه دوم از شهرستان دامغان، زمینه بازار کار و راه انداختن کسب و کار برای دانش‌آموزان خود را در هنرستان فراهم کرد؛ یا خانم‌ها اکبری، اسماعیلی و یوسفی در آموزش و پرورش شهر بسطام برای دانش‌آموزان دختر خود لوازم خیاطی مانند چرخ خیاطی اتو و پارچه فراهم کردند. آقای عابدزاده معلم ابتدایی دانش‌آموزان استثنایی در روستای قلعه‌جی سرو آباد استان کردستان؛ به دلیل اینکه دانش‌آموزان ناشنوایش در روستا زندگی می‌کردند از شهرستان سرو آباد برای روستای قلعه‌جی انتقالی گرفت تا دانش‌آموزان ناشنوایش از تحصیل باز نمانند. آقای فضلی همواره در طول ۲۶ سال خدمت خود در مناطق عشایری استان خراسان شمالی و در کلاس‌های کانکسی تدریس کرده است و آقای محمودیان هم در مناطق عشایری استان چهارمحال و بختیاری، دانش‌آموزان استثنایی را با خودروی شخصی هر روزه به مدرسه می‌برد. آقای حق‌گو معلم تربیت بدنی شهرکردی استان چهارمحال و بختیاری از زندگی‌اش می‌گذرد تا دانش‌آموزانش بتوانند مدال طلای جهان را در رشته دومیدانی کسب کنند. بسیاری از معلمان برای دانش‌آموزان بی‌بضاعت خود کمک مالی جمع می‌کنند یا به عنوان اعضای فعال سمن‌ها و مراکز خیریه شناخته می‌شوند. همان‌طور که گفته شد معلمان یکی از اقشار محترم و دارای اعتبار در میان جامعه هستند به همین دلیل بسیاری از آنان از این اعتبار برای کمک به افراد بی‌بضاعت خصوصاً خانواده‌های نیازمند دانش‌آموزان خود استفاده می‌کنند. در بسیاری از مناطق کمتر برخوردار که مدارس و فضاهای آموزشی مورد استفاده از شرایط مطلوبی برخوردار نیست؛ بناهای مدارس فرسوده شده و یا تجهیزات کم و یا بلااستفاده است؛ معلمان این مناطق با هزینه شخصی خود اقدام به تعمیر و تجهیز مدرسه و یا خرید وسایل آموزشی برای دانش‌آموزان می‌کنند. خانم محمدیان معلم ابتدایی شهرستان برخوار استان اصفهان یا خانم دستان از شهرستان مبارکه استان اصفهان معلمانی هستند که از درآمد خود برای کمک به دانش‌آموزان بی‌بضاعت که مشکل خانوادگی دارند هزینه کردند و یا به آنان به صورت خصوصی درس دادند. آموزش رایگان به دانش‌آموزان کم برخوردار خصوصاً در زمان کرونا بسیار شایع بود. بسیاری از دانش‌آموزانی که توانایی تهیه گوشی تلفن همراه را نداشتند با کمک معلمان خود توانستند صاحب تلفن موبایل شوند؛ همچنین برخی از معلمان در زمان کرونا در منزل خود یا منزل کودک به دانش‌آموزشان، آموزش رایگان ارائه دادند. تکریم مقام معلم با یک روز کافی نیست. لیست صدها نفره از معلمان شاخص که جلوه‌های معلمی را همچنان با ایثار و فداکاری به ما نشان می‌دهند بیانگر این مطلب است که معلمی در ذات خود همراه با ایثار و فداکاری است. معلمان علی‌رغم فراهم شدن شرایط نوین آموزشی، همچنان به دلیل تعهد کاری خود، کمبود امکانات و تراکم دانش‌آموز در عمده کلاس‌های مدارس، برای موفقیت دانش‌آموزان خود از زندگی و سرمایه و عمر خود هزینه می‌کنند. قدردانی از معلمان، تنها در یک روز کافی نیست و نمی‌توان از زحمات آنان صرفاً در همایش‌های نمادین و یا لوح‌های تقدیر قدردانی کرد؛ بلکه توجه به معیشت و منزلت حرفه‌ای آنان، ارزش‌دهی به معلمان توانمند و اثرگذار و جبران کمبودهای مدارس در بخش امکانات و تجهیزات حداقل اقداماتی است که دولت لازم است برای تکریم جایگاه معلمان خصوصاً معلمان مناطق کمتر برخوردار انجام دهد. همچنین معلمان مدارس غیردولتی نیز نباید از توجه دولت محروم باشند؛ نظارت بر مدارس غیردولتی برای شفافیت و صداقت در اعلام پرداختی و حق‌الزحمه به معلمان در سامانه مدارس غیردولتی و لزوم بیمه معلمان این مدارس غیردولتی حداقل اقداماتی است که معلمان این مدارس از دولت انتظار دارند.