چالش‌های اورهال و نوسازی ناوگان متروی تهران

حجت اله قائد رحمتی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره اورهال قطارها و چالش‌های تعمیراتی با اشاره به وسعت شبکه متروی تهران، گفت: در حال حاضر روزانه ۲.۵ میلیون سفر با متروی تهران در ۷ خط انجام می‌شود، متروی تهران هزار و ۱۸۱ واگن دارد که شامل ۱۷۱ رام قطار می‌شود. وی با بیان اینکه این روزها بیش از پیش به دنبال اورهال قطارهای مترو هستیم، ادامه داد: از سال ۸۵ تا ۹۹ یعنی طی ۱۵ سال، ۴۱۶ واگن مترو بازسازی شد، اما از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ یعنی در ۲۲ ماه مسئولیت دوره ششم مدیریت شهری، اورهال قطارها سرعت بیشتری گرفت و ۲۵۱ واگن بازسازی شد و در حال حاضر در صورت تکمیل فضاهای تعمیرگاهی اورهال ۲۵ رام قطار نیز تا خرداد ماه امسال در دستور کار قرار دارد. معاون مهندسی شرکت بهره برداری متروی تهران و حومه تصریح کرد: حداقل فاصله زمانی حرکت قطارها در خطوط ۱.۲، ۳ و ۴، ۵ دقیقه، خط ۵.۱۰ دقیقه و خطوط ۶ و ۷ حدود ۱۲ دقیقه است و پیش بینی می‌شود با افزایش ظرفیت‌های تعمیرگاهی با احداث و تکمیل پایانه پروژه اورهال، نوسازی و ارتقاء قطار سرعت بیشتری پیدا کند. وی افزود: ما هفت خط عملیاتی با ۱۶۰ ایستگاه داریم. به جز خط ۵، شش خط عملیاتی ما در محدوده درون‌شهری قرار دارد و روزانه حدوداً ۲ هزار حرکت مسافری و مانوری طبق برنامه ریزی‌های متناسب با تعداد مسافر و نیاز هر خط، برنامه‌ریزی دقیقی در حوزه ناوگان صورت می‌گیرد. هر خط سهمیه مشخصی دارد و باید در ساعات پیک، فاصله حرکت را طبق برنامه پوشش دهد. قائد رحمتی با اشاره به نقش مرکز فرمان در این فرآیند، گفت: حرکت‌هایی که از پایانه به پارکینگ یا از خطی به خط دیگر انجام می‌شود، توسط مرکز فرمان برنامه‌ریزی و اجرا می‌شود. ما تعداد قطارها را در اختیارشان می‌گذاریم و فعالیت‌ها به صورت روزانه پیگیری می‌شود. به‌طور معمول باید حدود ۲۰ درصد از ناوگان در تعمیرگاه باشد. وی با بیان اینکه به‌طور معمول باید حدود ۲۰ درصد از ناوگان در تعمیرگاه باشد، توضیح داد: اگر ما ۱۰۰ قطار داشته باشیم، حدود ۲۰ رام قطار باید سهم تعمیرگاه باشد تا بازدیدهای دوره‌ای و تعمیرات سبک، نیمه‌سنگین و سنگین انجام شود. شرکت سازنده برای هر تیپ قطار برنامه تعمیراتی مشخصی طراحی کرده است. معاون مهندسی شرکت بهره برداری متروی تهران و حومه افزود: رده‌های تعمیراتی سبک ما به‌طور کامل در حال انجام است. اما در برخی بخش‌ها معوقات تعمیراتی داریم که به دلیل عدم تأمین ناوگان و ضرورت حفظ برنامه سیر، در برخی موارد خروج قطارها با تأخیر انجام می‌شود. قائد رحمتی در ادامه با اشاره به اهمیت افزایش تعداد واگن‌ها، گفت: اگر قراردادهای تأمین ناوگان اجرایی شود، می‌توانیم هم وضعیت فعلی را بهبود دهیم و هم خطوط جدید مانند خط ۶ و ۷ را تقویت کنیم تا سر فاصله حرکت آن‌ها را کاهش دهیم و به نیاز شهروندان پاسخ بهتری بدهیم. در این صورت، سهم تعمیرگاه هم، به‌طور کامل تخصیص می‌یابد و دیگر شاهد تعمیرات معوق نخواهیم بود. وی افزود: هرگونه توقف یا تأخیر لزوماً به معنای خرابی قطار نیست گاهی ایراد از زیرساخت‌ها، سامانه‌های سیگنالینگ و یا ورود به حریم ریلی است. که شاهد بروز تأخیر در حرکت قطارها هستیم. قائد رحمتی درباره مدت زمان توقف‌ها، گفت: بر اساس دستورالعمل‌های موجود، در صورت بروز اشکال، باید حداقل ۷ تا ۸ دقیقه به عوامل راهبری فرصت داده شود تا مشکل بررسی و رفع گردد. این مدت معادل حدود یک و نیم حرکت مسافری است. در این زمان ممکن است نیاز به اقدامات فنی مانند قطع باتری یا امدادرسانی باشد که طبیعتاً زمان‌بر است؛ اما با وجود همه این موارد، آمارهای ما نشان می‌دهد میزان تأخیرها در سال‌های اخیر روندی کاهشی داشته است. قائد رحمتی در ادامه گفت: بر اساس استانداردهای جهانی، باید سالانه بین ۲ تا ۲.۵ درصد از ارزش سرمایه‌گذاری در ناوگان، صرف هزینه‌های نگهداری و تعمیرات شود. در سال‌های نخست بهره‌برداری، این رقم کمتر است که به مرور و با نزدیک شدن به زمان اورهال افزایش می‌یابد. ما صنعتی پرهزینه و پیچیده را در کشور راهبری می‌کنیم. وی بیان کرد: با وجود تحریم‌ها، تلاش کرده‌ایم وابستگی به منابع خارجی را کاهش دهیم و قطعات باکیفیت و بومی‌سازی‌شده را وارد چرخه بهره‌برداری کنیم. این اقدامات در بلندمدت منجر به ارتقای کیفیت خدمات ریلی کشور خواهد شد و در کنار اورهال ناوگان، به نوسازی تجهیزات ثابت ایستگاه‌ها از جمله پله‌برقی، آسانسورها و خطوط ریلی نیز توجه شده است. به عنوان نمونه، در ایام تعطیلات نوروز، سه و نیم کیلومتر از مسیر ریلی مورد بهسازی و نوسازی قرار گرفت که با حمایت شورای شهر و شهرداری، بودجه خوبی برای اورهال ناوگان تخصیص داده شده است. رحمتی در ادامه تأکید کرد: یکی از چالش‌های اصلی نبود پایانه‌ها و تعمیرگاه‌های مجهز در خطوط جدید است. اکنون برای برخی تعمیرات اساسی ناچاریم قطار را شبانه از خطی به خط دیگر منتقل کنیم. تجهیز پایانه‌ها از جمله پایانه کلاهدوز در اولویت برنامه‌های شرکت مترو قرار گرفته و مراحل قراردادی آن نیز در حال پیشرفت است. به گفته وی، شورای شهر موافقت ضمنی خود را برای این برنامه‌ها اعلام کرده است و امیدواریم که با همکاری مسئولین، بتوانیم ماشین‌آلات لازم را تهیه کنیم. این ماشین‌آلات به صورت سفارشی ساخته می‌شوند و چون شرایط خطوط بالاستی با خطوط ریل سوم متفاوت است. به همین دلیل باید طراحی و ساخت آن‌ها به صورت تخصصی انجام شود. وی در مورد پروژه بهسازی خط یک حد فاصل شوش تا علی‌آباد نیز افزود: برنامه ریزی‌های لازم جهت ادامه پروژه بهسازی و نوسازی انجام شده؛ اما ادامه فعالیت‌ها مستلزم آن است که تجهیزات و قطعات مورد نیاز تأمین شده و کار نهایتاً با بالاترین سطح ایمنی انجام شود و ارائه خدمات به مسافران نیز ادامه داشته باشد. قائد رحمتی تأکید کرد: تمامی تلاش‌ها برای بهبود خدمات مترو و رفع مشکلات موجود ادامه خواهد داشت و امیدواریم که در سال ۱۴۰۴ بخش عمده‌ای از مشکلات ناوگان و زیرساخت‌ها حل شود. وی با اشاره به نیاز به نوسازی ناوگان قطار شهری، گفت: ما به طور جدی نیاز به نوسازی داریم تا این مشکلات برطرف شود و بتوانیم قطارهای نو را به ناوگان اضافه کنیم. به‌ویژه با توجه به مشکلات تأمین قطعات به نظر می‌رسد که استفاده از قطارهای جدید می‌تواند به رفع این مشکلات کمک شایانی کند. تجهیزات جدید و قطارهای نو می‌توانند کارایی بیشتری داشته باشند و در نتیجه بهره‌وری بالاتری را به همراه خواهند داشت. قائد رحمتی همچنین به حمایت‌های شورای شهر تهران اشاره کرد و افزود: شورای شهر تهران تا حد امکان در تخصیص بودجه و تأمین اعتبار برای نوسازی ناوگان قطار شهری به ما کمک کرده است. شهرداری تهران نیز از ما حمایت کرده و این همکاری‌ها ادامه خواهد داشت. البته محدودیت‌هایی در فرآیند سفارش ساخت و تأمین تجهیزات وجود دارد که این موضوعات به دلیل پیچیدگی‌های فناوری و ساختارهای خاص قطارهای شهری پیش می‌آید. علاوه بر این، ریسک بالای این فرآیندها نیز باید مد نظر قرار گیرد، زیرا تأمین قطعات و تجهیزات جدید برای یک سیستم با پیچیدگی‌های خاص نیازمند دقت و برنامه‌ریزی دقیق است.