نقش بی‌بدیل حوزه‌های علمیه در انقلاب اسلامی

حوزه‌های علمیه در ایران، به‌ویژه حوزه علمیه قم، در یک قرن اخیر نقشی بی‌بدیل در شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تحولات اجتماعی این کشور ایفا کرده‌اند. حجت‌الاسلام محمدهادی رحیمی صادق، مدیر حوزه‌های علمیه برادران استان تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به تشریح این نقش پرداخته و از تأثیر عمیق نهادهای حوزوی در ترویج گفتمان انقلاب اسلامی و تمدن‌سازی سخن گفت و افزود: حوزه‌های علمیه از دیرباز به مسائل تمدن‌سازی، تشکیل حکومت و اداره جامعه توجه داشته‌اند. این موضوع در فقه شیعه همواره مورد تأکید بزرگان حوزه بوده است. وی انقلاب اسلامی ایران را ثمره این تفکر عمیق حوزوی می‌داند که در قالب جمهوری اسلامی متبلور شده و امروز تأثیر آن در سراسر جهان شیعه دیده می‌شود. او تأکید کرد: حوزه‌های علمیه اندوخته‌های فکری و علمی خود را در انقلاب اسلامی به نمایش گذاشتند و توانستند تحولات اجتماعی را هدایت کنند. رحیمی صادق در بخش دیگری از سخنان خود به نقش شخصیت‌هایی چون امام خمینی، شهید بهشتی و شهید مطهری در ترویج گفتمان انقلاب اسلامی اشاره کرد. وی این افراد را پرورش‌یافتگان حوزه‌های علمیه دانست که با تکیه بر فقه سیاسی شیعه، گفتمان انقلابی را در جامعه نهادینه کردند. او توضیح داد: «این تفکر در طول تاریخ شیعه وجود داشته و در صد سال اخیر، به‌ویژه از دهه ۴۰ به بعد، با عجین شدن علوم حوزوی با نیازهای جامعه، زمینه تحقق آن فراهم شد.» وی از مرحوم شیخ عبدالکریم حائری، بنیان‌گذار حوزه علمیه قم، و شاگردان مکتب امام خمینی، از جمله مقام معظم رهبری، به‌عنوان چهره‌های کلیدی در این مسیر نام برد. این افراد با تلفیق علوم حوزوی و آگاهی از نیازهای زمان، جریان‌سازی فکری و اجتماعی را در ایران تقویت کردند. مدیر حوزه‌های علمیه برادران استان تهران همچنین به جایگاه ویژه حوزه‌های علمیه در جهان اسلام اشاره کرد. به گفته او، حوزه‌های علمیه، به‌ویژه حوزه علمیه قم، در یکصد سال اخیر نقش محوری در تولید علوم انسانی و اسلامی، دفاع از ارزش‌ها و ایجاد زیرساخت‌های فکری برای انقلاب داشته‌اند. با این حال، وی معتقد است که کارکردهای حوزه‌های علمیه همچنان به‌طور کامل به جامعه معرفی نشده‌اند. رحیمی صادق افزود: حوزه‌های علمیه با وجود کمبودها و تنگناهای مالی، بیشترین نقش را در پیروزی و حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی ایفا کرده‌اند، اما کمترین بهره را از مواهب نظام برده‌اند. او از همایش یکصدمین سالگرد بازتاسیس حوزه علمیه قم به‌عنوان فرصتی برای بازخوانی و معرفی نقش حوزه‌ها یاد کرد و گفت: این رویداد می‌تواند نقطه عطفی برای جهش در تولید علم و ارتباط علوم حوزوی با نیازهای جامعه باشد. در سال‌های اخیر، حوزه‌های علمیه وارد مرحله جدیدی از تولید علم شده‌اند، به گفته رحیمی صادق، این نهادها در زمینه‌هایی چون فقه، اصول، تفسیر و علوم انسانی و اسلامی کارهای فاخری انجام داده‌اند، علاوه بر این، حوزه‌ها در ارائه خدمات اجتماعی نیز گام‌های بلندی برداشته‌اند و تلاش کرده‌اند علوم حوزوی را با نیازهای روز جامعه و جهان هم‌راستا کنند. وی حوزه علمیه قم را پیشگام این تحولات دانست و تأکید کرد: این حوزه در یکصد سال گذشته نه‌تنها در ایران، بلکه در جهان تشیع، جریان‌ساز بوده است. او همایش یکصدمین سالگرد بازتاسیس حوزه علمیه قم را فرصتی برای برجسته کردن این نقش و ترسیم افق‌های جدید برای حوزه‌های علمیه توصیف کرد.