تضاد منافع چین و اسرائیل در جنگ غزه

جنگ غزه تضاد عمیقی را میان منافع راهبردی چین در غرب آسیا و اهداف اسرائیل که از حمایت آمریکا برخوردار است، نمایان کرده است. در حالی‌که پکن در تلاش برای حفاظت از ابتکار کمربند و جاده (BRI) است، واشنگتن و تل‌آویو به‌طور فعال در حال بازطراحی منطقه‌اند تا نفوذ چین را از جنبه‌های سیاسی، اقتصادی و لجستیکی به حاشیه برانند. در مرکز این کشمکش ژئوپولیتیک، طرح «دالان اقتصادی هند–خاورمیانه–اروپا» (IMEC) قرار دارد که در جریان نشست گروه ۲۰ در سال ۲۰۲۳ در دهلی‌نو اعلام شد. با مشارکت هند، عربستان سعودی، اسرائیل، امارات متحده عربی و برخی کشورهای کلیدی اروپایی، این پروژه در پی دور زدن مسیرهای تجاری سنتی چین و اتصال هند به اروپا از طریق غرب آسیاست. بندر حیفا، متعلق به اسرائیل، یکی از ارکان اساسی این مسیر به‌شمار می‌رود. تلاش تل‌آویو برای اعمال کنترل کامل بر غزه – که تنها چند کیلومتر با مسیر دالان فاصله دارد – صرفاً یک هدف نظامی نیست، بلکه پیش‌شرطی حیاتی برای تضمین امنیت این مسیر تجاری همسو با غرب به‌شمار می‌رود. طبق ارزیابی اندیشکده کارنگینیز، قابلیت اجرای این دالان پس از عملیات طوفان الأقصی و توقف روند عادی‌سازی روابط سعودی–اسرائیلی در حالت تعلیق قرار گرفته است. غزه‌ای سرکوب‌شده برای اسرائیل مزایایی چون اهرم اقتصادی، ادغام منطقه‌ای و نقش‌آفرینی ژئوپولیتیکی جدید فراهم می‌کند که جایگاه مرکزی چین در تجارت جهانی را تضعیف خواهد کرد. با این حال، تا زمانی‌که مقاومت در غزه و جنوب لبنان حضور دارد، این دالان آسیب‌پذیر باقی می‌ماند و همین امر زمان لازم را برای پکن جهت تقویت گزینه‌های راهبردی‌اش فراهم می‌آورد. در این چارچوب، مقاومت فلسطینی و منطقه‌ای – هرچند غیرمستقیم – در خدمت منافع چین قرار می‌گیرد؛ زیرا زیرساخت‌های اسرائیل را در معرض تهدید نگه می‌دارد و پروژه‌های ادغام‌گرایانه تحت رهبری آمریکا را به تعویق می‌اندازد. چین که نخستین پایگاه دریایی برون‌مرزی خود را در سال ۲۰۱۷ در جیبوتی برای محافظت از مسیرهای دریایی ابتکار کمربند و جاده تأسیس کرد، این نظامی‌سازی را تهدیدی مستقیم تلقی می‌کند. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که غرب آسیا دیگر صحنه‌ای حاشیه‌ای در رقابت آمریکا و چین نیست؛ بلکه به خط مقدم این نبرد ژئوپولیتیک تبدیل شده است. با وجود فشارهای فزاینده، نیروهای مقاومت در سراسر غرب آسیا نقشی فراتر از انتظار در شکل‌دهی به این میدان ژئوپولیتیک ایفا می‌کنند. این توازن – که در آن مقاومت منطقه را به اندازه‌ای ناپایدار نگه می‌دارد که پروژه‌های آمریکا به تعویق بیفتند، اما نه آن‌قدر پرآشوب که سرمایه‌گذاری‌های چین آسیب ببیند – تاکنون به سود پکن بوده است.