بررسی وضعیت فقر آموزشی و ارتباط آن با فقر درآمدی خانوارها

این گزارش به بررسی وضعیت فقر آموزشی و ارتباط آن با فقر درآمدی خانوارها می‌پردازد و عواملی چون تراکم بالای کلاس‌ها، کمبود معلمان باکیفیت و کاهش بودجه‌ها را از دلایل این پدیده اعلام کرده است. در سال‌های اخیر، سرانه دانش‌آموزی به‌دلیل کاهش بودجه و افزایش جمعیت دانش‌آموزی افت داشته است. نرخ باسوادی در ایران برای گروه سنی 15 سال و بالاتر، همچنان به هدف ۱۰۰ درصدی نرسیده و در حدود ۸۵ درصد ثابت مانده است. کیفیت آموزش و خروجی یادگیری مدارس نیز پایین است؛ نمرات پایین و فاصله با میانگین بین‌المللی در آزمون پرلز، ضرورت بهبود کیفیت برنامه‌های آموزشی را نشان می‌دهد. آموزش و پرورش نیز به‌تنهایی قادر به حل مشکلات آموزشی نیست و همکاری نظام‌های حمایتی و آموزشی ضروری است. یافته‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که خانوارها کمتر برای آموزش هزینه می‌کنند و بین فقر آموزشی و فقر درآمدی خانوار رابطه وجود دارد. عواملی همچون وضعیت اجتماعی- اقتصادی خانواده، سطح تحصیلات والدین و هزینه‌کرد پایین خانواده‌ها برای آموزش، در ریسک ترک تحصیل و فقر آموزشی فرزندان مؤثر است. هزینه‌های خانوار برای آموزش در دهک‌های پایین جامعه کاهش یافته است؛ خانواده‌های فقیر با محدودیت‌های مالی بیشتری روبه‌رو هستند و بودجه کمتری را به آموزش فرزندان خود اختصاص می‌دهند. این پژوهش همچنین به ارتباط میان فقر آموزشی و حضور افراد در بازار کار می‌پردازد. فقر آموزشی به سطحی از تحصیلات افراد اشاره می‌کند که آنها را در یک جامعه در معرض خطر بیکاری و حداقلی بودن دستمزد قرار می‌دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که در سال 1395، نرخ بی‌سوادی در کشور نسبت به سال 1390، حدود دو تا سه درصد کاهش یافته است. همچنین، روند نزولی نرخ بی‌سوادی در شهرها و روستاها نشان‌دهنده این است که در 13 سال اخیر، وضعیت بهبود یافته است. گزارش منتشر شده در مورد فقر آموزشی نشان می‌دهد که طی سال 1402، استان‌های یزد، اصفهان و هرمزگان، کمترین نرخ بی‌سوادی را در بین افراد بالای 6 سال داشتند. در مقابل، این شاخص در استان‌های سیستان و بلوچستان، کردستان و آذربایجان غربی نسبت به دیگر استان‌ها بیشتر است. همچنین این گزارش در مورد فقر آموزشی، نرخ عدم برخورداری از مدرک ابتدایی را بین افراد 12 تا 17ساله، در سیستان و بلوچستان، خوزستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه، بالاتر از دیگر استان‌‌ها ثبت کرده است. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در مورد فقر آموزشی، به نرخ عدم برخورداری از مدرک متوسطه دوم (اخذ دیپلم) در بین افراد 18 تا 24ساله نیز می‌پردازد. یکی دیگر از شاخص‌های مهم برای سنجش ابعاد فقر آموزشی، نرخ بازماندگی از تحصیل است. براساس سالنامه آماری موجود آموزش و پرورش، البرز، یزد و اصفهان، در حوزه بازماندگی از تحصیل در هر سه مقطع تحصیلی، وضعیت بهتری نسبت به دیگر استان‌ها دارند. همچنین، موضوع هزینه‌‌هایی که خانوارها به تحصیل فرزندان خود اختصاص می‌دهند نیز در بررسی ابعاد فقر آموزشی اهمیت دارد. میانگین وزنی هزینه آموزش نسبت به کل هزینه‌های خانوار در کشور به تفکیک شهری و روستایی از سال 1391 تا 1402 نشان می‌دهد که سهم آموزش از سال 1397 کاهشی بوده است. به گزارش تجارت‌نیوز، این پژوهش به طور کلی ارتباط میان سطح فقر و محرومیت اقتصادی و اجتماعی استان‌ها را با فقر آموزشی آنها نشان می‌دهد. سیستان و بلوچستان، که بر اساس گزارش‌های مختلف رسمی و رسانه‌ای، محروم‌ترین استان کشور است، در زمینه آموزشی نیز از وضعیت مناسبی برخوردار نیست.