فرایند جدایی قاره‌ای و شکل‌گیری اقیانوس جدید

فرایند جدایی قاره‌ای حدود ۲۲ میلیون سال پیش آغاز شد، زمانی که صفحات تکتونیکی سومالی و نوبیایی به‌آرامی از یکدیگر دور شدند. اکنون شواهد نشان می‌دهد که این شکاف احتمالاً آغاز شکل‌گیری یک اقیانوس جدید است.

 

دانشمندان می‌گویند قاره آفریقا در حال شکافته شدن است و روندی که ممکن است به تولد یک اقیانوس جدید منجر شود، در جریان است. این شکاف که به «گسل بزرگ ریفت آفریقای شرقی» مشهور است، از دریای سرخ تا مرکز موزامبیک به طول حدود ۳هزار کیلومتر کشیده شده و پوسته زمین را در برخی مناطق آن‌قدر نازک کرده که به نظر می‌رسد در حال فروپاشی است.

مطالعات جدید زمین‌لرزه‌ای سه‌بعدی نشان می‌دهد که این فرایند بسیار پیچیده‌تر از آن است که تصور می‌شد. ماگمای داغ از اعماق زمین بالا می‌آید و در نقاط ضعیف پوسته نفوذ می‌کند، در حالی که گرانش از بالا آن را تحت فشار قرار می‌دهد.

پروفسور کن مک‌دونالد از دانشگاه کالیفرنیا می‌گوید: «ممکن است در ۲۰ تا ۳۰ میلیون سال آینده، دریایی مانند دریای سرخ در این منطقه شکل بگیرد؛ یا حتی شاید این روند سریع‌تر شود و به اقیانوسی کوچک مانند اقیانوس اطلس تبدیل شود.»

طبق یک مطالعه منتشر شده در فوریه ۲۰۲۵، شکاف‌های شمالی این گسل به دره‌هایی با دیواره‌های پرشیب تبدیل شده‌اند که گاه‌به‌گاه دچار لغزش می‌شوند. در مناطق جنوبی‌تر نیز نشانه‌هایی از ماگمای زیرزمینی دیده شده که پوسته را از زیر به بالا فشار می‌دهد.

در سال ۲۰۰۵، یک شکاف ۵۶ کیلومتری در عرض تنها ۱۰ روز در اتیوپی باز شد؛ رویدادی که توجه جهانیان را به این منطقه جلب کرد. دکتر جیمز هموند از دانشگاه بریستول می‌گوید: «در نهایت این شکاف گسترش خواهد یافت و آب دریا به داخل آن نفوذ خواهد کرد و دریایی جدید شکل خواهد گرفت. بخشی از اتیوپی جنوبی و سومالی جدا خواهد شد و جزیره‌ای بزرگ را شکل خواهد داد که به اقیانوس هند خواهد رفت.»

در نهایت، این پدیده گرچه میلیون‌ها سال به طول خواهد انجامید، اما شواهد آن همین حالا نیز قابل مشاهده‌اند: از شکاف‌های عظیم گرفته تا زمین‌لرزه‌ها و بالا آمدن سطح زمین. این شکاف نه‌تنها نقشه آینده آفریقا را تغییر خواهد داد، بلکه دانش ما درباره نحوه تولد اقیانوس‌ها را نیز متحول می‌کند.