اقدامات زیست‌محیطی در گلستان و چالش‌های پیش‌رو

به گزارش ایرنا، علی‌اصغر طهماسبی روز یکشنبه در آیین گرامیداشت هفته محیط زیست و نشست با فعالان و سمن‌های محیط زیستی گلستان با تأکید بر اینکه دستور کتبی رئیس‌جمهور برای آغاز عملیات علاج‌بخشی خلیج گرگان صادر شده، این پروژه را نه‌تنها یک ضرورت زیست‌محیطی بلکه آزمونی برای اراده ملی دانست.

وی با اشاره به خطر نابودی خلیج گرگان اظهار کرد: اگر در دو سال آینده اقدامی عاجل صورت نگیرد این خلیج به سرنوشت دریاچه ارومیه دچار خواهد شد.

طهماسبی تأکید کرد: بی‌توجهی به محیط زیست و توسعه‌نیافتگی ساختاری، گلستان را در وضعیت هشدار قرار داده است.

به گفته وی، جلسه‌ای در اواخر سال ۱۴۰۳ با حضور هفت وزیر و رئیس سازمان محیط زیست به دعوت معاون رئیس‌جمهور برگزار شد که در آن بر اولویت فوری احیای خلیج گرگان تأکید گردید.

استاندار گلستان ادامه داد: این خلیج، نگین طبیعی منطقه است و در صورت نجات می‌تواند امیدی برای احیای سایر زیست‌بوم‌های ایران باشد.

استاندار گلستان با انتقاد از تخریب جنگل‌ها و منابع طبیعی گفت: جنگل، دریا، تالاب، کوه، مرتع و ساحل، انفال و متعلق به مردم‌اند اما برخی دستگاه‌ها به بهانه توسعه، اراضی ملی را به ویلا و مهمانسرا تبدیل کرده‌اند در حالی که مردم از این مواهب بی‌بهره مانده‌اند.

طهماسبی با ابراز نگرانی از طرح احداث جاده در پارک ملی گلستان افزود: این پارک، میراثی ملی و بین‌المللی است و جاده‌سازی در دل آن نه‌تنها تردد را تسهیل نمی‌کند بلکه حیات وحش، پوشش گیاهی و امنیت زیست‌محیطی را به خطر می‌اندازد.

استاندار گلستان خواستار توجه به راه‌های جایگزین و ایمن‌سازی جاده‌های موجود شد تا محیط زیست قربانی توسعه‌نمایی غلط نشود.

آشوراده؛ جزیره‌ای گرفتار در بلاتکلیفی

طهماسبی با اشاره به جزیره آشوراده، تنها جزیره ایرانی دریای خزر، آن را نمادی از بلاتکلیفی مدیریتی خواند و اظهار کرد: آشوراده می‌تواند الگویی برای گردشگری پایدار باشد اما با تصمیمات عجولانه یا پشت درهای بسته به تهدیدی برای اکوسیستم خلیج گرگان و میانکاله تبدیل خواهد شد.

وی تأکید کرد: بهره‌برداری از آشوراده باید با ارزیابی دقیق محیط زیستی، نظر متخصصان مستقل و مشارکت مردم منطقه انجام شود تا تجربه‌های شکست‌خورده گذشته تکرار نگردد.

خاویار؛ ثروتی که از مردم دریغ شد

استاندار گلستان با حسرت از وضعیت صنعت خاویار سخن گفت و افزود: دریای خزر روزگاری مهد طلای سیاه طبیعی بود اما امروز صیادان بومی گلستان از این ثروت بی‌بهره‌اند.

وی اظهار کرد: برداشت انحصاری و غیردموکراتیک خاویار، نه‌تنها به بی‌عدالتی اجتماعی منجر شده بلکه ذخایر ماهیان خاویاری را نیز به خطر انداخته است.

طهماسبی خواستار سیاست‌گذاری مبتنی بر حفاظت، بهره‌برداری مسئولانه و عدالت اجتماعی شد تا این میراث طبیعی به خاطره‌ای در کتاب‌ها بدل نشود.

طهماسبی با اشاره به رهاشدگی پروژه‌های زیربنایی گلستان گفت: طرح‌هایی چون پتروشیمی با سهام‌داری ۹۵ هزار شهروند گلستانی و منطقه آزاد اینچه‌برون در دو دهه گذشته پیشرفتی نداشته‌اند.

استاندار گلستان همچنین از عملیاتی شدن منطقه آزاد تجاری اینچه‌برون و بهره‌برداری از سد چهل‌چای در مهرماه امسال خبر داد که بخشی از مشکلات آبی شرق گلستان را رفع خواهد کرد.

طهماسبی با تأکید بر اهمیت آموزش محیط زیست گفت: این امر نه هزینه بلکه سرمایه‌گذاری است.

وی پرسید: چرا فرهنگ بستن کمربند ایمنی جا افتاده اما احترام به منابع طبیعی نه؟ او از تشکل‌های مردمی که داوطلبانه زباله‌های طبیعت را جمع‌آوری می‌کنند به عنوان سنگ‌بنای اصلاح فرهنگ محیط زیستی یاد کرد و افزود: توسعه پایدار تنها با حفظ منابع زیستی و مشارکت مردم ممکن است.

طهماسبی با اشاره به بحران مدیریت منابع آبی گفت: مسأله، تنها کم‌آبی نیست، بلکه تضاد منافع بین‌حوضه‌ای و عدم تأمین حقابه تالاب‌ها و خلیج گرگان، این اکوسیستم را در معرض نابودی قرار داده است.

استاندار گلستان با تأکید بر نقش اقوام بومی و مردم در سیاست‌گذاری‌های محیط زیستی بیان کرد: هیچ راهکاری بدون مشارکت واقعی مردم موفق نخواهد بود و تجربه نشان داده نگاه از بالا به پایین در مدیریت منابع طبیعی شکست می‌خورد.

رونمایی از سند هویتی محیط‌بان شهید و زنگ خطر محیط‌زیستی در گلستان

در این مراسم همچنین سند هویتی محیط‌بان شهید کاظم (یاسر) مصدق رونمایی و شناسنامه ویژه شهید به همسرش اهدا شد و کارت افتخاری همیار محیط‌بان به استاندار تقدیم گردید.

سرپرست اداره‌کل حفاظت محیط زیست گلستان هم در این مراسم با اشاره به تولید روزانه هزار تن زباله در استان، هشدار داد که ۴۰ درصد این پسماندها بدون تفکیک و فرآوری مناسب دفن می‌شوند.

قدیر حسن‌زاده، بیان کرد: این وضعیت، منابع آبی، خاک و تنوع زیستی را به شدت تهدید می‌کند. نشت شیرابه‌ها، انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلودگی بصری، سلامت مردم را به خطر انداخته و مطالبات محلی برای حل این معضل هر روز بلندتر می‌شود.

وی از کمبود شدید نیرو گلایه کرد: با تنها ۳۹ درصد پست‌های سازمانی پرشده، هر محیط‌بان باید جای سه نفر کار کند. ۱۰ منطقه حفاظت‌شده گلستان با وسعت زیاد، با تعداد اندک نیرو و تجهیزات فرسوده حفاظت می‌شوند. ۷۳ درصد خودروهای محیط‌بانی از رده خارج‌اند و نبود پهپاد، دوربین‌های تله‌ای و سیستم‌های آنلاین، مبارزه با شکارچیان و مهار آتش‌سوزی‌ها را دشوار کرده است.

تالاب‌های بین‌المللی آلاگل، آجی‌گل و آلماگل به دلیل کاهش بارش، برداشت بی‌رویه آب و نبود حقابه در آستانه نابودی‌اند. این تالاب‌ها که زیستگاه پرندگان مهاجر بودند، حالا به کانون‌های گردوغبار تبدیل شده‌اند و شهرهای شمالی استان را تهدید می‌کنند. هرچند با تخصیص ۱۶ میلیارد تومان اعتبار ملی، طرح انتقال آب از خزر به تالاب‌ها آغاز شده، اما ادامه این روند حیاتی است.

سالانه ۵۶ میلیون مترمکعب فاضلاب در گلستان تولید می‌شود که تنها ۱۵ میلیون مترمکعب آن تصفیه می‌شود. باقی فاضلاب‌ها، آب و خاک را آلوده کرده و سلامت مردم را به خطر می‌اندازد. از سوی دیگر، جاده‌های مرگبار، مانند مسیر پارک ملی گلستان، هر سال گونه‌های ارزشمندی مثل پلنگ و شوکا را قربانی می‌کنند.

نماینده شبکه تشکل‌های محیط‌زیستی گلستان هم در این مراسم با اشاره به شهادت محیط‌بانانی چون یحیی شاهکوه‌محلی و هادی دیده‌بان، از استاندار خواست حمایت قانونی و عملی از این مدافعان بی‌سلاح را در اولویت قرار دهد.

محمدرضا پاداش شبکه تشکل‌های گلستان را که از سال ۱۳۹۴ به‌عنوان اولین ساختار رسمی سمن‌های محیط‌زیستی کشور شکل گرفت، پل ارتباطی مردم و حاکمیت دانست و بر نقش آن‌ها در توسعه پایدار تأکید کرد.