تعزیه در جزیره قشم

هر ساله در ماه‌های محرم و صفر، جزیره زیبای قشم در کنار آب‌های فیروزه‌ای خلیج فارس، میزبان گروه‌های هنری متعدد تعزیه‌گردان و شبیه‌خوان می‌شود. این هنرمندان به رسم دیرین، این فرهنگ شفاهی غنی را سینه به سینه تا به امروز منتقل کرده‌اند.

در این جزیره نیز، همانند بسیاری از نقاط کشور، در روزهای سوگواری حضرت امام حسین (ع) و یاران باوفایش در ماه‌های محرم و صفر، مراسم تعزیه‌خوانی با شور و حالی خاص برپا می‌گردد.

معروف‌ترین تعزیه‌ها در قشم

برخی از معروف‌ترین تعزیه‌هایی که در قشم اجرا می‌شوند عبارتند از:

• تعزیه علمدار کربلا حضرت ابوالفضل العباس (ع)
• تعزیه حضرت علی اکبر (ع)
• تعزیه شیرخوار کربلا حضرت علی اصغر (ع)
• تعزیه اسارت حضرت زینب (س)
• تعزیه حضرت رقیه (س)
• تعزیه حضرت سکینه (س)
• تعزیه طفلان مسلم
• تعزیه کاروان کربلا

ریشه‌های تاریخی و اهمیت فرهنگی تعزیه

نمایش‌های آیینی در ایران قدمتی به عمق تمدن ایرانی دارند و ریشه در باورها و تار و پود زندگی مردم این سرزمین دوانده‌اند. همین امر باعث شده تا این نمایش‌ها مرجعی برای بسیاری از گونه‌های نمایشی و تئاتری سوگ در جهان باشند.

از ایران باستان، بزرگترین مراسم سوگ ایرانی به «سوگ سیاوش» بازمی‌گردد که مظهر تقدس و پاکی در باور عمومی مردم بوده است. با ورود اسلام به ایران و پذیرش کامل‌ترین دین آسمانی، بزرگترین آیین نمایش عزاداری به برگزاری مجالس تعزیت تبدیل شد که شکل تکامل‌یافته آن را امروزه تعزیه می‌نامیم.

«تعزیه» نمایشی آیینی است که در گام نخست بر اساس روایت‌ها و داستان‌هایی در مورد حضرت محمد (ص) و سپس واقعه عاشورا و شهادت امام حسین (ع) و یاران باوفای ایشان شکل گرفت. این هنر بزرگترین مبلغ فرهنگ جهاد و شهادت و یکی از اصلی‌ترین عناوین فرهنگی این مرز و بوم محسوب می‌شود.

بالندگی هنر تعزیه‌خوانی به شکل کنونی به دوره قاجار بازمی‌گردد. در این دوره، هر ساله با فرارسیدن ماه‌های محرم و صفر، پیرغلامان و تعزیه‌خوانان پیشکسوت، واقعه عاشورا و ماجراهای قیام کربلا را در قالب نمایش زنده آیینی برای مشتاقان و علاقه‌مندان به این هنر دینی در نقاط مختلف شهرها و روستاها به اجرا می‌گذاشتند.

بازآفرینی صحنه‌های کربلا

تعزیه‌گردان‌ها و شبیه‌خوانان در این نمایش‌ها تلاش می‌کنند با پوشیدن لباس‌های نزدیک به آن دوران و استفاده از ادوات جنگی کهن مانند نیزه، شمشیر و سپر و خواندن اشعاری حماسی، صحنه‌های آن مقطع از تاریخ اسلام را بازآفرینی کنند و بینندگان را با عبور دادن از دالان تاریخ به تماشای سرگذشت امام حسین (ع)، اصحاب و یارانش بنشانند.

نقش تعزیه در هویت دینی جوانان

هنر دینی تعزیه در میان مردم، به ویژه اقشار متدین و مذهبی، طرفداران بسیاری دارد. در عین حال، با جذابیت‌های دیداری و سرگرم‌کننده، کودکان، نوجوانان و جوان‌ترها را با آن برهه از تاریخ و شخصیت‌های حاضر در آن دوران آشنا می‌سازد و در شکل‌گیری اطلاعات تاریخی و نیز شخصیت و هویت دینی آنان نقش کم‌نظیری ایفا می‌کند.

درباره جزیره قشم

جزیره قشم با وسعت ۱۵۰۰ کیلومتر مربع، از تنگه هرمز به موازات ساحل جنوبی ایران به طول ۱۳۵ کیلومتر و عرض میانگین ۱۱ کیلومتر امتداد دارد. این جزیره از توابع استان هرمزگان است و ۳۰۰ کیلومتر خط ساحلی دارد.

شهرستان قشم شامل جزیره‌های قشم، هنگام و لارک است و حدود ۱۵۰ هزار نفر جمعیت دارد.