احمدرضا احمدی، بنیان‌گذار «موج نو» در شعر معاصر درگذشت

زندگی و آغاز فعالیت

احمدرضا احمدی دوران دبستان را در زادگاهش کرمان و دبیرستان را در دارالفنون تهران گذراند. او از سن ۲۰ سالگی به‌طور جدی به سرودن شعر پرداخت و نخستین مجموعه شعر خود با عنوان «طرح» را در سال ۱۳۴۰ منتشر کرد.

«موج نو» و دیدگاه‌های شعری

احمدی با پدید آوردن جریان «موج نو» در شعر معاصر، رویکردی تازه را معرفی کرد. او درباره کتاب «طرح» و آغاز مسیر شاعری خود گفته بود:

«در یک بعدازظهر ماه آذر از چاپخانه‌ای در خیابان خانقاه بیرون آمد. جوانی بود با یک کت مخمل سبز که می‌خواست با آن جهان را فتح کند. می‌خواستم جهان را ویران کنم. دوره شعرهای رمانتیک بود که «مهتاب در ناودان‌ها می‌ماسید». گرفتاری فقط قصیده‌های بلند در کشف حرف «م» نبود. گرفتاری در نقد ادبی هم بود که می‌خواست سیاست را در قالب شعر بیاورد. من اندوخته‌ای جز رویا و خواب‌های شبانه نداشتم. اما مکاشفه‌ای لذت‌بخش بود. به آن سال‌ها نگاه می‌کنم، از ابتدا راهم را یافته بودم. می‌دانستم شاعر اگر ابداع نکند، صنعتگر است نه شاعر، پس از ابداع است که شاعر به شعر محض می‌رسد. شعر محض، یعنی انسان از تجربه خویش بگوید. شاعر باید از جاده‌ای برود که انبوه از خار مغیلان است و شاعر عریان و از کفش تهی. از جاده‌های آشنا رفتن تلف عمر است و توهین به خویش و دیگران. از راه‌های هموار رفتن در شاعری بردگی است. مرا عمر دیگر بود و جاده‌ای دیگر بود.»

او معتقد بود که شاعر باید قلمروهای جدیدی را کشف کند و از واقعیت‌های هولناک فاصله بگیرد. احمدی اشاره کرده بود که شعرش گاهی سوءتفاهم ایجاد کرده و تنها چند نفر از جمله ضیاء موحد، علی‌محمد حق‌شناس، حسین معصومی همدانی و سهراب سپهری آن را جدی گرفته‌اند. او همچنین بارها از حمایت‌های فروغ فرخزاد یاد کرده بود.

احمدی بر اهمیت تجربه شخصی در شعر تأکید داشت و تقلید را رد می‌کرد. او معتقد بود که هرکس باید تجربه خودش را بیان کند تا مکتبی جدید شکل گیرد. وی به مخالفت اخوان ثالث با سبک شعری خود اشاره کرده و سرعت تغییرات در جهان امروز را یادآور شده بود:

«اگر هر کسی از تجربه شخصی خودش صحبت کند، می‌شود مکتب؛ یعنی تحت تأثیر مطلبی نباشد که دیگران گفته‌اند. در واقع، یک جور فرار از سنت و آن چیزی که حاکم است. اخوان ثالث تا لحظه‌ای که فوت کرد، هیچ وقت از شعر من خوشش نمی‌آمد. یک بار با ابراهیم گلستان صحبت کرده بود و به ابراهیم گلستان گفته بود تازه داشت سبک نیمایی جا می‌افتاد که این آمد و همه این‌ها را به هم زد. اصلا ما در دوره‌ای قرار نداریم که یک مکتب، صد سال عمر داشته باشد. من همیشه این را می‌گویم. الآن کسانی خوشبخت هستند که بتوانند در اینترنت ده دقیقه روی صفحه باشند. یعنی این‌قدر جهان سرعت گرفته و ما چون متوقف هستیم، چون تنبل هستیم و چون زود به ما استاد عالی‌قدر می‌گوینند، زود در زمان حال یخ می‌زنیم و می‌مانیم. نمی‌توانیم درک کنیم. من در این مملکت سی سال است که شاعر نو هستم. من اصلا نباید سی سال شاعر نو باشم. باید سه نسل بعد از من آمده بود و این مشعل المپیکی را که دست من بوده، به دست می‌گرفت. آن‌ها باید حرکت کنند و بروند جلو. ولی به دلیل این‌که ما مردم، وقتی به چیزی عادت می‌کنیم و خو می‌گیریم، به‌سختی از آن دل می‌کنیم، دشمن کسی می‌شویم که بخواهد عادت ما را عوض کند.»

او همچنین بیان کرده بود که نمی‌خواسته شعر شعارگونه بگوید و از کسی تقلید نکرده است. احمدی شعرش را زندگی خود می‌دانست و آن را جدی‌ترین نکته زندگی‌اش می‌خواند.

جدیت در کار و حجم آثار

احمدرضا احمدی خود را در کار بسیار جدی می‌دانست و به حجم بالای آثارش اشاره می‌کرد:

«خیلی جدی هستم. چند وقت شنیدم که گفتند فلانی را خیلی گنده کرده‌اید؛ اما باید بگویم نزدیک به چهارهزار صفحه غیر از کارهای کودکم مطلب نوشته‌ام. نصرت رحمانی و برخی دیگر را اگر سر هم بگذارید، ۱۰۰ صفحه کار ندارند. من نظم داشتم و اهل اعتیاد نبودم که فنا شوم. از ۲۸ مرداد به بعد اعتیاد خیلی‌ها را فنا کرد. در سال ۵۹ در اوج ادبیات زیراکسی، «نثرهای یومیه» را منتشر کردم و به نشر زمان دادم؛ اما یک دانه‌اش هم نرفت؛ ولی ۱۰ سال بعد به چشمه دادم و نایاب شد. بعد فهمیدم هروقت جوان‌ها از سیاست حوصله‌شان سر می‌رود، به من، سهراب سپهری و بیژن جلالی رو می‌آورند؛ این‌قدر که شل هستیم و با چیزی کاری نداریم.»