جاه‌طلبی‌های امارات در آفریقا؛ سرمایه‌گذاری‌های کلان و اتهامات حمایت از RSF سودان

استراتژی نفوذ امارات در آفریقا

در تاریخ ۲۳ نوامبر، شیخ شخبوت بن نهیان آل نهیان، دیپلمات ارشد اماراتی، در بانگی، پایتخت جمهوری آفریقای مرکزی، پیشنهادی مهم به رئیس‌جمهور این کشور، فوستن-آرشانژ توادرا، ارائه داد. این پیشنهاد شامل سرمایه‌گذاری امارات در حوزه‌های دفاعی، معدنی و کشاورزی جمهوری آفریقای مرکزی در ازای دسترسی به باندهای فرود در شرق دورافتاده این کشور بود. این اطلاعات توسط دو مقام جمهوری آفریقای مرکزی و دو مقام ارشد غربی تأیید شده است.

این پیشنهاد که در نهایت در ماه مارس به توافق‌نامه مشارکت اقتصادی منجر شد، بخشی از استراتژی گسترده‌تر امارات برای افزایش نفوذ در منطقه‌ای با منابع غنی است. این استراتژی همچنین به تقویت حمایت غیررسمی این کشور از نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) در سودان کمک می‌کند، هرچند امارات همواره این حمایت را تکذیب کرده است.

دیپلمات‌ها و تحلیل‌گران منطقه‌ای معتقدند توافق با جمهوری آفریقای مرکزی هم‌راستا با ایجاد شبکه‌ای لجستیکی توسط امارات در کشورهای همجوار سودان است که شامل بیمارستان‌های صحرایی در چاد و سودان جنوبی می‌شود. دسترسی به باندهای فرود در آفریقای مرکزی می‌تواند مسیری پنهانی برای انتقال تجهیزات به نیروهای پشتیبانی سریع فراهم کند.

در ماه مه، دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه، شکایت ارتش سودان علیه امارات را به دلیل نبود صلاحیت قضایی رد کرد. تحلیلگران دلیل حمایت احتمالی امارات از نیروهای پشتیبانی سریع را مخالفت این کشور با گروه‌های رادیکال می‌دانند که در ارتش سودان نفوذ قابل توجهی دارند.

رقابت با قدرت‌های سنتی

ایالات متحده، نیروهای پشتیبانی سریع را به نسل‌کشی در جنگ داخلی دو ساله علیه ارتش سودان متهم کرده و هر دو طرف درگیری را تحریم کرده است. این جنگ که از آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد، پس از عدم توافق رهبران دو جناح بر سر تقسیم قدرت پس از کودتای مشترک سال ۲۰۲۱ شعله‌ور گشت و منجر به کشته شدن ده‌ها هزار نفر و آوارگی ۱۲ میلیون نفر شده است.

در سال‌های اخیر، امارات در تلاش برای گسترش نفوذ در آفریقا، با وعده سرمایه‌گذاری میلیارد دلاری در حوزه‌های انرژی تجدیدپذیر، لجستیک، فناوری، کشاورزی و املاک، از رقبایی چون چین و کشورهای اروپایی پیشی گرفته است. این تلاش‌ها بخشی از راهبرد امارات برای کاهش وابستگی به نفت و تبدیل‌شدن به یک قدرت اقتصادی جهانی در حوزه‌های تجارت و انرژی سبز است.

سخنگوی وزارت خارجه امارات مدعی است: «مشارکت ما صرفا مبادله‌ای نیست، بلکه بر اساس ارزش‌های مشترک و چشم‌انداز توسعه پایدار و رشد فراگیر هدایت می‌شود.»

اهداف و ابهامات

برخی تحلیلگران معتقدند تمرکز امارات در آفریقا کمتر بر سودآوری مستقیم و بیشتر بر تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یک قدرت تاثیرگذار در منطقه‌ای است که شرکای سنتی آن در حال عقب‌نشینی هستند.

کانر ویزی، مشاور ارشد در شرکت J.S. Held لندن می‌گوید: «امارات سال‌ها صرف یادگیری چگونگی نفوذ در آفریقا کرده است. اکنون که قدرت‌های سنتی عقب‌نشینی کرده‌اند یا شرایط را به‌درستی درک نمی‌کنند، امارات فرصت را غنیمت شمرده است.»

امارات علاوه بر سرمایه‌گذاری، از طریق کمک‌های بشردوستانه و حتی ورود به درگیری‌های داخلی کشورهای آفریقایی، به‌سرعت در حال گسترش نفوذ خود است. این کشور از زمان آغاز جنگ سودان تاکنون، ۶۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه به این کشور ارائه کرده و طی یک دهه اخیر حدود ۳.۵ میلیارد دلار در پروژه‌های بشردوستانه در سراسر آفریقا سرمایه‌گذاری کرده است.

سال گذشته، امارات با سرمایه‌گذاری ۳۵ میلیارد دلاری در مصر، بزرگ‌ترین تعهد مالی خود در آفریقا را رقم زد که به مهار بحران ارزی این کشور کمک کرد.

منتقدان این تلاش‌ها را کوششی برای بهبود وجهه بین‌المللی در شرایطی می‌دانند که این کشور متهم به تسلیح گروه‌هایی چون پشتیبانی سریع است. کامِرون هادسون، تحلیلگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا، دامنه روابط امارات در چاد، سودان، جمهوری آفریقای مرکزی، سودان جنوبی، اتیوپی و لیبی را نشان‌دهنده اهمیت شاخ آفریقا در نقشه جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای ابوظبی می‌داند.

پایگاه‌های استراتژیک و اتهامات تسلیحاتی

رئیس‌جمهور جیبوتی، اسماعیل عمر گله، سیاست‌های کلی امارات را برای منطقه بی‌ثبات‌کننده توصیف کرده است.

نخستین ورود جدی امارات به بحران‌های نظامی آفریقا به سال ۲۰۱۴ و حمایت از ژنرال خلیفه حفتر در لیبی بازمی‌گردد. از آن زمان، ابوظبی فعالیت خود را با تامین تسلیحات تشدید کرده و به‌سرعت در حوزه‌های بشردوستانه و اقتصادی در قاره نفوذ کرده است. احداث بیمارستان‌های صحرایی در چاد و سودان جنوبی و نیز سرمایه‌گذاری در کشورهای اوگاندا، کنیا و جمهوری آفریقای مرکزی بخشی از این اقدامات است.

در سومالی، امارات با توسعه فرودگاه شهر ساحلی بوصاصو، پایگاهی لجستیکی ایجاد کرده و نیروهای نظامی منطقه خودمختار پونتلند را آموزش و پشتیبانی می‌کند. تصاویر ماهواره‌ای از گسترش باند، سکوهای بارگیری و آشیانه‌های جدید در این فرودگاه از اوایل ۲۰۲۳، هم‌زمان با آغاز جنگ در سودان، حکایت دارند.

سخنگوی امارات می‌گوید: «امروزه با بیش از ۵۰ کشور آفریقایی در زمینه‌هایی چون انرژی پایدار، امنیت غذایی، زیرساخت، آموزش، تحول دیجیتال و سلامت همکاری می‌کنیم. در چهار سال گذشته، کمک‌های خارجی امارات به ۵۱ کشور آفریقایی ادامه داشته است.»

سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی در ماه مه، با استناد به داده‌های مؤسسه SIPRI سوئد، ادعا کرد که امارات «تقریباً با قطعیت» تسلیحات چینی از جمله توپخانه ۱۵۵ میلی‌متری Norinco AH-4 را به نیروهای پشتیبانی سریع تحویل داده است. امارات این اتهامات را رد کرد.

بر اساس گزارش سال ۲۰۲۴ اندیشکده کارنگی، امارات از سال ۲۰۱۴ تاکنون پایگاه‌های نظامی پنهانی در شش کشور از جمله یمن، سومالی، چاد و لیبی تأسیس کرده است؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، هدف آن «تحقق اهداف نظامی، امنیتی و اقتصادی» است.

در چاد، امارات در سال ۲۰۲۳ ساخت بیمارستانی میدانی در شهر امدجرس را آغاز کرد تا از آوارگان سودانی حمایت کند. با این حال، کارشناسان سازمان ملل استفاده احتمالی از باند هوایی نزدیک این بیمارستان برای انتقال تسلیحات به نیروهای پشتیبانی سریع را «قابل‌اعتنا» دانسته‌اند. گزارش اخیر سازمان ملل، البته، تأیید انتقال نظامی در ماه‌های اخیر را ممکن ندانسته است.

امارات همچنین از مارس ۲۰۲۴ بیمارستانی را در ایالت شمالی بحر الغزال در سودان جنوبی افتتاح کرد. هرچند هدف رسمی از این کلینیک ارائه خدمات پزشکی به عموم مردم عنوان شده، اما به گفته دو مقام بهداشتی، بسیاری از بیماران تحت درمان، نظامیان مجروح وابسته به نیروهای پشتیبانی سریع بوده‌اند.

هادسون تحلیلگر آمریکایی در پایان می‌گوید: «به‌طور کلی، امارات در حال تنوع‌بخشی به حوزه نفوذ خود است. از تمرکز بر چاد فاصله گرفته و اکنون به سودان جنوبی و آفریقای مرکزی نگاه دارد. این اقدامات هدفمند و کاملاً استراتژیک هستند.»