چراغ‌های خاموش پاکبانان؛ خطرات جانی در بزرگراه‌ها و بی‌توجهی به ایمنی

در تاریکی شب و در میان ناترازی برق، مردانی نارنجی‌پوش در بزرگراه‌ها و خیابان‌ها مشغول حفظ پاکیزگی شهر هستند؛ ستون‌های نامرئی شهر که گاهی از یاد می‌روند و بی‌صدا خاموش می‌شوند. پاکبانان، این نیروهای خدمات شهری، از مهم‌ترین اما کمتر دیده‌شده‌ترین اقشار در سیستم مدیریت شهری به شمار می‌روند. با وجود تأکید همیشگی مدیریت شهری بر ارتقاء کیفیت محیط زیست، پاکبانان اغلب به عنوان قشر ضعیف جامعه شناخته می‌شوند.

مسئولان شهری بارها از لزوم بهبود وضعیت پاکبانان سخن گفته‌اند، اما تغییر چشمگیری در زندگی آنان مشاهده نمی‌شود. هرچند در دوره‌هایی تلاش‌هایی برای افزایش حقوق و مزایای آنان صورت گرفته است. پاکبانان نقش حیاتی در سلامت عمومی ایفا می‌کنند؛ چرا که نبود نظافت شهری علاوه بر کاهش کیفیت زیست، می‌تواند زمینه‌ساز شیوع بیماری‌ها و بحران‌های بهداشتی شود.

چالش‌های شغلی و معیشتی پاکبانان

بسیاری از پاکبانان از شرایط شغلی و معیشتی خود ناراضی هستند. دستمزد پایین، نبود امنیت شغلی، فقدان بیمه کافی و نبود امکانات ایمنی از جمله چالش‌های همیشگی آنان است. در برخی موارد، نبود لباس‌های ایمنی و شبرنگ، منجر به حوادث تلخ و گاه مرگبار شده است. در یک حادثه اخیر در بزرگراه فتح، برخورد یک خودرو با پاکبانی که به صورت سنتی مشغول نظافت بود، متأسفانه به فوت وی منجر شد.

در بزرگراه‌ها همچنان از نیروی انسانی برای نظافت استفاده می‌شود؛ در حالی که این کار باید توسط ماشین‌های مخصوص انجام شود. شهرداری نیز وظیفه نظارت دارد و باید سخت‌گیری بیشتری در این زمینه اعمال کند.

ناصر امانی در خصوص وضعیت پاکبانان می‌گوید: هرچند بیشتر پیمانکاران این مسئله را رعایت می‌کنند، اما متأسفانه در بزرگراه‌ها همچنان از نیروی انسانی برای نظافت استفاده می‌شود؛ در حالی که این کار باید توسط ماشین‌های مخصوص انجام شود. سرعت بالای خودروها در بزرگراه‌ها، جان پاکبانان را تهدید می‌کند و تاکنون چندین مورد تصادف منجر به فوت گزارش شده است. وی تأکید می‌کند که شهرداری وظیفه نظارت دارد و باید سخت‌گیری بیشتری اعمال کند و ابراز امیدواری می‌کند با اقدامات پیشگیرانه، امسال شاهد کاهش حوادث مربوط به پاکبانان باشیم.

نظارت ناکافی و نیاز به تجهیزات ایمنی

سوده نجفی، عضو شورای شهر تهران، با اشاره به فعالیت شبانه‌روزی پاکبانان، می‌گوید: متأسفانه در شهرداری‌ها یکی از گروه‌هایی که به آن‌ها بی‌توجهی می‌شود، پاکبانان هستند. اگرچه اغلب آن‌ها تحت نظر پیمانکار فعالیت می‌کنند، اما انتظار می‌رود معاونت مربوطه در شهرداری نظارت کافی در حین و پس از انعقاد قرارداد با پیمانکاران داشته باشد. نجفی بیان می‌کند که پیمانکاران و شهرداری باید نسبت به ایمنی کاری پاکبانان دقت ویژه‌ای داشته باشند و استفاده از لباس و علائم شبرنگ در شب ضروری است. وی ابراز تأسف می‌کند که برخی پاکبانان به دلیل همین مسئله دچار حادثه می‌شوند و تأکید دارد جان همه شهروندان مهم است و نباید به دلیل بی‌توجهی و عدم نظارت کافی به خطر بیفتد. او معتقد است شهرداری و به ویژه معاونت خدمات شهری باید نسبت به این موضوعات حساسیت ویژه‌ای داشته باشند، زیرا پاکبانان و کارشان ویترین شهرداری است.

اهمیت آموزش و تجهیزات استاندارد

مهدی اقراریان، رئیس کمیته حقوقی شورای شهر تهران، با اشاره به عدم توجه به موضوع آموزش می‌گوید: در برنامه‌های خدمات شهری، نقش آموزش بسیار کمرنگ و حتی نزدیک به صفر است؛ در حالی که باید به صورت مستمر و دوره‌ای، دوره‌های آموزشی و توانمندسازی برای پاکبانان برگزار شود. او معتقد است با آموزش می‌توان بخشی از خطرات و اتفاقات احتمالی را کاهش داد. اقراریان در خصوص تجهیزات پاکبانان بیان می‌کند که چراغ‌های هشداردهنده و لباس‌های دارای شبرنگ واقعی نیاز است، نه لباس‌های فیک که پیمانکاران برای رفع تکلیف تهیه می‌کنند و متأسفانه باعث می‌شود جان پاکبانان به خطر بیفتد. او همچنین به ضعف شهرداری در استفاده از تجهیزات مکانیزه در دنیا اشاره می‌کند.

اقدامات سازمان مدیریت پسماند

محسن قضاتلو، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران، در خصوص دلایل مرگ پاکبانان در سال گذشته اظهار می‌کند که برخی موارد در حین انجام کار نبوده و شاید با بی‌احتیاطی رخ داده است. وی با اشاره به وضعیت امکانات می‌گوید پیمانکار موظف به تأمین لباس است و مشکل لباس وجود ندارد، اما نظارت بر اصل بودن لباس‌ها بر عهده مناطق شهرداری است. او تأکید می‌کند کارگران در بزرگراه‌ها باید به صورت مکانیزه فعالیت کنند و در صورت عدم استفاده از ماشین‌آلات، نکات ایمنی مانند علائم ترافیکی و چارچوب‌های خاص ایمنی باید رعایت شود.

چراغ‌های سردوشی چشمک‌زن را خریداری کرده‌ایم تا به کارگرانی بدهیم که در شب فعالیت می‌کنند. پاکبانان فقط در معابر فرعی و معابر کوچک‌تر می‌توانند به صورت دستی فعالیت کنند.

قضاتلو می‌افزاید چراغ‌های سردوشی چشمک‌زن برای کارگران شب‌کار خریداری شده است و باید از نظر اجرایی بتوان در تمام بزرگراه‌ها از ماشین‌های مکانیزه استفاده کرد. او تأکید می‌کند پاکبانان فقط در معابر فرعی و کوچک‌تر می‌توانند به صورت دستی فعالیت کنند. وی اشاره می‌کند گاهی به دلیل پستی بلندی‌ها یا مدل گاردریل، امکان استفاده از کارگر وجود ندارد و به صورت کلی پاکبانان طبق آموزش‌هایی که دیده‌اند، ضرورت دارد ایمنی را رعایت کنند.

نتیجه‌گیری

توسعه پایدار شهرداری تنها به معنی اجرای پروژه‌های عمرانی نیست، بلکه توجه به نیروی انسانی در راستای ارتقای کیفیت یک سازمان نقش بسیار تأثیرگذاری دارد. شهرداری و شورای شهر تهران با توجه به خسارات جانی رخ داده در این حوزه، می‌بایست روند جدیدی را در پیش بگیرند و الزام توجه به ستون‌های مهم شهر که در روند نظافت شهری تأثیرگذار هستند را در دستور کار قرار دهند.