آهنرباهای کمیاب؛ ستون فقرات پنهان فناوری نظامی آمریکا و انحصار چین

وابستگی پنهان آمریکا به آهنرباهای کمیاب: تهدیدی برای امنیت ملی؟

در دنیای امروز که فناوری‌های پیشرفته از گوشی‌های هوشمند تا جت‌های جنگی نقش محوری دارند، یکی از اجزای حیاتی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، آهنرباهای ساخته شده از عناصر نادر خاکی است. در حالی که توجه عمومی به نیمه‌رساناها و باتری‌ها معطوف است، کارشناسان نظامی هشدار می‌دهند که آینده امنیت ملی کشورهایی مانند ایالات متحده، به شدت به تولید و تأمین این آهنرباهای خاص وابسته است.

چرا آهنرباهای کمیاب حیاتی هستند؟

این آهنرباهای قدرتمند در طیف وسیعی از ابزارها کاربرد دارند؛ از هدفون‌های بی‌سیم و چاپگرهای سه‌بعدی گرفته تا موشک‌های تاماهاوک و جت‌های جنگی اف-۳۵. به گفته جان مسلین، یکی از مؤسسان شرکت آمریکایی وولکان المنتس، «نیمه‌رساناها مغز سیستم‌اند، باتری‌ها قلب آن، و آهنرباها ستون فقراتش.» این جمله اهمیت حیاتی این مواد را در معماری فناوری‌های دفاعی مدرن نشان می‌دهد.

مصرف عناصر نادر در تجهیزات نظامی آمریکا

بر اساس داده‌های وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۲۴، میزان مصرف عناصر نادر در تجهیزات نظامی این کشور قابل توجه است:

• جنگنده اف-۳۵: بیش از ۴۰۰ کیلوگرم عناصر نادر
• زیردریایی اتمی کلاس ویرجینیا: نزدیک به ۴ تُن عناصر نادر
• ناوشکن آرلی برک: بیش از ۲۳۰۰ کیلوگرم از این عناصر

این عناصر نقشی کلیدی در تولید آهنرباهای دائمی دارند که برای کنترل سیستم‌های هدایت موشک، موتورهای الکتریکی پیشرفته و سامانه‌های ناوبری دقیق ضروری هستند.

انحصار چین در فرآوری و تولید

گرچه چین تنها دارنده ذخایر عناصر نادر نیست، اما در زمینه فرآوری، پالایش و ساخت آهنرباهای نهایی، انحصاری جهانی دارد. این انحصار تا جایی پیش رفته که پنتاگون در سال گذشته مجبور شد تحویل برخی جنگنده‌های اف-۳۵ را موقتاً متوقف کند، زیرا مشخص شد یکی از آهنرباهای به کار رفته در موتور از آلیاژ چینی ساخته شده بود.

تهدید امنیت ملی و تلاش برای استقلال

وابستگی مستمر به زنجیره تأمین خارجی در این حوزه، به گفته وزارت دفاع آمریکا، تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی این کشور به شمار می‌رود. دولت آمریکا در دهه اخیر با تصویب قوانین و بسته‌های حمایتی، به دنبال کاهش این وابستگی در حوزه‌های کلیدی مانند نیمه‌رساناها و باتری‌های لیتیومی بوده است، اما آهنرباهای کمیاب همچنان در سایه مانده‌اند. شرکت‌هایی نظیر وولکان المنتس با تمرکز بر تأمین داخلی آهنربا و بازسازی صنعت داخلی آمریکا در این زمینه، فعالیت خود را شدت بخشیده‌اند.

جایگاه فزاینده آهنرباهای کمیاب در فناوری‌های نوین

در دورانی که هوش مصنوعی، سامانه‌های هدایت دقیق، هواپیماهای بدون سرنشین و فناوری‌های جنگ الکترونیک بیش از هر زمان دیگر به عناصر خاص و دقیق متکی هستند، جایگاه آهنرباهای نادر از حاشیه به متن آمده و اهمیت استراتژیک آن‌ها بیش از پیش نمایان شده است.