وخامت کیفیت هوای تهران؛ افزایش چشمگیر روزهای ناسالم و خطرناک

کاهش روزهای پاک و افزایش روزهای ناسالم

معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا و تغییر اقلیم با ارائه آماری مقایسه‌ای از ابتدای سال تا اواسط تیرماه در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، وضعیت نگران‌کننده کیفیت هوا را تشریح کرد:

• تعداد روزهای با هوای پاک در سال ۱۴۰۳، ۵ روز (۴.۴ درصد) و در سال ۱۴۰۴، ۶ روز (۵.۳ درصد) بوده که تغییر محسوسی نداشته است.
• روزهای با شاخص قابل قبول از ۷۸ روز در سال ۱۴۰۳ به ۶۷ روز در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته که نشان‌دهنده کاهشی ۱۷ درصدی است.
• تعداد روزهای ناسالم برای گروه‌های حساس از ۱۹ روز در سال ۱۴۰۳ به ۳۲ روز در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است.
• در سال ۱۴۰۳ هیچ روز خیلی ناسالم یا خطرناکی ثبت نشده بود، اما در سال ۱۴۰۴، یک روز خیلی ناسالم و دو روز خطرناک گزارش شده است.

منابع گردوغبار: از کانون‌های داخلی تا همسایگان

کارشناسان، منابع متعددی را عامل افزایش گردوغبار در روزهای اخیر می‌دانند. بخش عمده‌ای از ذرات آلاینده ناشی از کانون‌های مستعد گردوغبار در اطراف تهران، از جمله تالاب صالحیه و مناطقی در استان‌های سمنان و قم است. علاوه بر این، گردوغبار برخاسته از کشورهای همسایه نیز در افزایش غلظت آلاینده‌ها در کلان‌شهرهای تهران و کرج نقش دارد.

خشکسالی و برداشت بی‌رویه آب؛ عاملی تشدیدکننده

روند رو به وخامت منابع آبی کشور و خشک شدن تالاب‌ها، رودخانه‌ها و زمین‌های کشاورزی، یکی دیگر از دلایل اصلی افزایش گردوغبار است. برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی منجر به از بین رفتن پوشش گیاهی و لخت شدن خاک می‌شود. در چنین شرایطی، حتی با وزش بادهای با سرعت متوسط، ذرات خاک به راحتی بلند شده و پدیده بیابان‌زایی را گسترش می‌دهند. خشک شدن تالاب‌هایی مانند دریاچه نمک قم که پیشتر مانع خیزش گردوغبار بود، اکنون این منطقه را به یکی از کانون‌های تولید گردوغبار تبدیل کرده که شهرهای اطراف را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

پیش‌بینی ادامه وضعیت و برنامه ملی مقابله

اداره کل هواشناسی استان تهران پیش‌بینی کرده است که طی روزهای آینده نیز پایتخت‌نشینان شاهد خیزش گردوخاک یا انتقال آن از استان‌های مجاور خواهند بود که منجر به کاهش کیفیت هوا و کاهش دید می‌شود. ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار با اشاره به اثرات مخرب گسترده توفان‌های ماسه‌ای و گردوغبار بر اکوسیستم‌ها و سلامت جامعه، مقابله با این بحران را نیازمند رویکردی بین‌رشته‌ای و بهره‌گیری از دانش نوین دانسته است. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از منشأ گردوغبار موثر بر ایران فرامرزی است، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ضروری است. سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرده است که برنامه راهبردی و جامع «مقابله با گردوغبار» به زودی به تصویب خواهد رسید.