آتش‌سوزی‌های سریالی در خراسان شمالی؛ طبیعت در محاصره شعله‌ها

«هاور»؛ سبز دیروز، سوخته امروز

عرصه‌های جنگلی «چناردره» در منطقه هاور شهرستان سملقان، یکی از بکرترین زیست‌بوم‌های غرب خراسان شمالی، روز شنبه بار دیگر در آتش سوخت. این حادثه در حالی رخ داد که ساعاتی پیش نیروهای امدادی موفق به مهار شعله‌ها شده بودند، اما وزش باد شدید دوباره آتش را شعله‌ور کرد.

آتش‌سوزی ابتدا از شب جمعه آغاز شد و تا صبح شنبه با تلاش نیروهای منابع طبیعی، هلال احمر، بسیج و محیط زیست مهار شد. با این حال، باد شدید ناگهانی، باقی‌مانده اخگرها را به آتشی خطرناک تبدیل کرد.

مدیرکل دفتر مدیریت بحران استانداری خراسان شمالی اعلام کرد که این آتش‌سوزی بیش از پنج هکتار از عرصه‌های مرتعی را دربر گرفت. اگرچه درختان آسیب ندیدند، اما بخش زیادی از پوشش گیاهی بومی منطقه از جمله گون و بوته‌ها نابود شد. تیم‌های امدادی در شرایط سخت‌گذر و با تجهیزات، ساعت‌ها با شعله‌ها جنگیدند.

قوشخانه؛ طبیعتی در محاصره آتش

کمتر از ۴۸ ساعت پیش از حادثه هاور، منطقه قوشخانه در شهرستان شیروان نیز صحنه نابودی بود. آتش در مراتع اطراف روستای زیدر زبانه کشید و پنج هکتار از پوشش مرتعی را از بین برد. با ورود به‌موقع نیروهای محلی و امدادی، آتش مهار شد، اما لکه‌های سوخته بر پیکره طبیعت باقی ماند.

بخشدار قوشخانه اظهار داشت که آتش از کنار جاده شروع شد و احتمالاً یک ته‌سیگار یا بطری شیشه‌ای رها شده توسط گردشگری بی‌احتیاط عامل آن بوده است.

تلاقی باد، بی‌احتیاطی و پوشش خشک

خراسان شمالی با اقلیم متنوع و پوشش گیاهی غنی، به دلیل خشکی تابستان‌ها، منطقه‌ای بسیار مستعد برای حریق است. ترکیب خشکسالی، افزایش دما، بادهای گرم و حضور گردشگران بی‌تجربه، هر سال سناریوی تکراری آتش‌سوزی را رقم می‌زند.

۱۸ نقطه بحرانی آتش سوزی خراسان شمالی شناسایی شده است و قوشخانه، مانه و سملقان در صدر این فهرست قرار دارند.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان هشدار داده است که ۱۸ نقطه بحرانی با استعداد بالای آتش‌سوزی در مناطق تحت مدیریت شناسایی شده‌اند که قوشخانه، مانه و سملقان در صدر آن‌ها قرار دارند.

اگرچه شرایط اقلیمی نقش دارد، اما عامل اصلی بسیاری از این آتش‌سوزی‌ها انسان است؛ روشن‌کردن آتش در طبیعت، رهاسازی زباله‌های قابل اشتعال، نبود آگاهی کافی و ضعف در پیشگیری و فرهنگ‌سازی از جمله این عوامل هستند.

دولت در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای تشکیل تیم‌های واکنش سریع، آموزش دهیاران، استفاده از ظرفیت محلی و خرید تجهیزات انجام داده، اما بسیاری معتقدند این تلاش‌ها کافی نبوده است.

یک‌چهارم طبیعت خراسان‌شمالی روی خط آتش

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی اعلام کرد که ۵۳۵ هزار هکتار معادل یک چهارم وسعت عرصه‌های طبیعی استان در مناطق بحرانی به لحاظ آتش‌سوزی قرار دارد و نیازمند اقدامات پیشگیرانه است.

یک چهارم وسعت عرصه‌های طبیعی استان در مناطق بحرانی آتش‌سوزی قرار دارد که باید اقدامات پیشگیرانه انجام شود.

سرهنگ رضا اصیل مناطق بحرانی آتش‌سوزی را در گلیل و سرانی، درکش، ارتفاعات بزداغی، دشت گرمه، چهار بید جاجرم، حاشیه جنگل گلستان، ارتفاعات آلاداغ و پارک گوی نیک راز و جرگلان شناسایی کرده است. وی تأکید کرد که مناطق کمی از عرصه‌های طبیعی در مناطق غیرحساس قرار دارند و اقدامات پیشگیرانه باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی و آبخیزداری استان با اشاره به خشکسالی و کاهش بارندگی‌ها، مراتع را مستعدتر به آتش‌سوزی دانست و نگرانی‌ها را بیشتر اعلام کرد. با این وجود، آمادگی‌ها برای مهار آتش در حوادث احتمالی وجود دارد و مانورهای مختلفی در شهرستان‌ها برگزار شده یا در حال برگزاری است.

گستره حوزه منابع طبیعی خراسان شمالی ۲ میلیون و ۴۱۲ هزار هکتار است که شامل ۴۴۳ هزار هکتار اراضی جنگلی، ۱۸۳ هزار هکتار اراضی بیابانی و مابقی اراضی مرتعی است.

طبیعت خراسان شمالی زخم‌خورده‌تر از همیشه است؛ زخمی از باد و آتش، و زخمی از بی‌تدبیری انسان‌ها. اگرچه آتش مهار می‌شود، اما آنچه در دل خاکستر می‌ماند، سال‌ها زمان می‌خواهد تا احیا شود. آیا باید منتظر آتش بعدی ماند یا زمان آن رسیده است که بیش از همیشه به آموزش، پیشگیری و حفاظت از این سرمایه ملی اندیشید؟