شروط «غیرقانونی» بانک مرکزی برای پلتفرم‌های طلا؛ آتش‌بس بعد از جنگ ۱۲ روزه؟

شروط پنج‌گانه بانک مرکزی برای پلتفرم‌های طلا

بانک مرکزی برای از سرگیری فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا، شروطی را تعیین کرده است:

• ذخیره لحظه‌ای تعهدات: پلتفرم‌ها موظفند تعهدات مربوط به طلای فروخته‌شده را به‌صورت لحظه‌ای در بانک کارگشایی ذخیره کنند.
• تبدیل به شمش استاندارد: حداکثر سه ماه پس از بازگشایی درگاه‌ها، طلاهای ذخیره‌شده باید به شمش طلای استاندارد با عیار حداقل ۹۹۵ تبدیل شوند.
• قرارداد با بانک عامل و احراز کیف پول: پلتفرم‌ها باید ظرف یک ماه با یک بانک عامل قرارداد بسته و کیف پول درون‌برنامه‌ای خود را احراز کنند. مجموع موجودی کیف پول نباید کمتر از مجموع موجودی حساب‌های بانکی در این بانک باشد.
• ثبت معاملات در سامانه جامع تجارت: تمامی معاملات باید در سامانه جامع تجارت ثبت و تأییدیه امنیتی از پلیس فتا دریافت شود.
• تسویه تعهدات ریالی: پلتفرم‌ها باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت تمامی تعهدات ریالی خود را تسویه کنند.

انتقادات پلتفرم‌ها و نهادهای صنفی

این شروط با انتقاد جدی پلتفرم‌های طلا و نهادهای صنفی مواجه شده است.

محسن ابوالفتحی فیروزآبادی، مدیرعامل پلتفرم «طلاین»، این شروط را از منظر فنی، حقوقی و اقتصادی با چالش‌های جدی مواجه دانسته و معتقد است فاقد پشتوانه کارشناسی شفاف هستند. او با اشاره به عدم شفافیت در منطق طراحی این الزامات، شائبه تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای یا متأثر از منافع نهادهای مالی سنتی را مطرح می‌کند.

ابوالفتحی هشدار می‌دهد که الزاماتی مانند تبدیل طلای کاربران به شمش استاندارد یا تجمیع دارایی‌ها در بانک عامل، می‌تواند به انتقال کنترل غیرمستقیم بر دارایی‌های کاربران به نهادهای خاص منجر شود و در صورت نبود شفافیت، اعتماد عمومی را مخدوش کند.

وی با تأکید بر اینکه نهاد تنظیم‌گر اصلی این حوزه اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی است، مداخلات مستقیم نهادهایی مانند بانک مرکزی بدون هماهنگی با متولی اصلی را عامل دوگانگی مقرراتی و سردرگمی فعالان فین‌تک می‌داند.

مدیرعامل طلاین الزام تبدیل ذخایر طلا به شمش با عیار ۹۹۵ را فاقد پشتوانه فنی و کارشناسی شفاف دانسته و آن را «راحت‌ترین» راه‌حل، نه «بهترین» آن می‌نامد. او معتقد است این تصمیم منجر به خروج طلا از بازار و صنعت و تمرکز آن در شبکه بانکی می‌شود که تبعات بلندمدت آن تضعیف بازار آزاد و محدودسازی دسترسی کاربران به دارایی‌هایشان خواهد بود.

ابوالفتحی همچنین شرط احراز کیف پول‌های درون برنامه‌ای را نادیده‌گیر پیچیدگی‌های فنی زیرساخت‌های بانکی و پرداخت در کشور می‌داند و آن را تحمیل مسئولیتی نامتوازن بر دوش پلتفرم‌ها و نشانی از درک نادرست از کارکرد کیف پول دیجیتال می‌داند.

او با تأکید بر رویکرد مسئولانه طلاین در حفظ امنیت دارایی کاربران و شفافیت عملیاتی، حل مسائل این حوزه را نیازمند تعامل شفاف، مشارکت فعال ذی‌نفعان واقعی و گفت‌وگوی مبتنی بر تخصص می‌داند و معتقد است عدم وجود چنین اراده‌ای، آینده اکوسیستم طلا در بستر دیجیتال را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، نیز با یادآوری اینکه متولی فعالیت‌های صنفی اتاق اصناف و در حوزه آنلاین دبیرخانه هیئت عالی نظارت مرکز توسعه تجارت الکترونیکی است، تعیین شروط توسط بانک مرکزی بدون هماهنگی با متولیان را غیرقانونی می‌داند.

الفت‌نسب معتقد است بانک مرکزی از ابزار درگاه‌های بانکی استفاده درستی نمی‌کند و این اقدام را به قطع گاز نانوایی‌ها به دلیل کیفیت پایین نان تشبیه می‌کند. او تأکید دارد که متولی تعیین شروط جای دیگری است و نمی‌شود هر روز هر کسی برای کسب‌وکارها شروط جدیدی بگذارد.

رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی خاطرنشان می‌کند که در نهایت اتاق اصناف ایران و کمیته اقدام مشترک می‌توانند در دوران گذار برای نظارت اقدام کنند و بانک مرکزی مستقلاً در اینجا نقشی ندارد.

او از معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری می‌خواهد که با دخالت نهادهای مختلف در کسب‌وکارها با استفاده از ابزارهای حاکمیتی برخورد کند و یادآور می‌شود که معاون حقوقی ریاست‌جمهوری بارها به نهادها تذکر داده است که در صورت تصویب مقررات برای کسب‌وکارها، باید طبق قانون بهبود محیط کسب‌وکار با آن‌ها مشورت شود.

آینده نامشخص درگاه‌های بانکی

با وجود اعلام قبلی مبنی بر بازگشایی درگاه پلتفرم‌های طلا از اواسط هفته جاری پس از بازرسی مجدد، اعلام شروط جدید توسط بانک مرکزی، در شرایطی که به نظر می‌رسد پلتفرم‌ها برای عمل به تعهدات خود در قبال کاربران چاره‌ای جز پذیرش آن‌ها ندارند، احتمال بازگشایی زودهنگام درگاه‌ها را تقویت می‌کند.