سرنوشت آثار تاریخی ایران در چین؛ پاسخ وزارت میراث فرهنگی به شبهات

تاریخچه حضور آثار ایرانی در نمایشگاه‌های چین

ایران طی سال‌های اخیر در چندین نمایشگاه مهم در چین شرکت کرده است:

• نمایشگاه گروهی شانگهای (۱۳۹۱): موزه ملی ایران با ۱۰ اثر در این نمایشگاه شرکت کرد.
• نمایشگاه تمدن‌های آسیایی (۱۳۹۸): ۱۵ قلم شیء ایرانی در کنار ۴۵۰ اثر از ۲۰ کشور آسیایی به نمایش درآمد. این آثار در مرداد همان سال به ایران بازگشتند.
• نمایشگاه «دنیای لونگ چوان: سلادون لونگ چوان و جهانی شدن» (۱۳۹۸): ۱۴ اثر سلادون موزه ملی ایران، شامل ۹ قلم ممهور به مهر شاه عباس صفوی، در این نمایشگاه در شهر ممنوعه پکن به نمایش گذاشته شد.

بازگشت آثار سلادون و شکوه ایران باستان

جبرئیل نوکنده، رئیس کل موزه ملی ایران، در خصوص بازگشت آثار سلادون اظهار داشت که این مجموعه در بامداد ۲۸ مهر ۱۳۹۹ به فرودگاه امام خمینی (ره) وارد و پس از تشریفات گمرکی به موزه ملی منتقل شد.

نمایشگاه «شکوه ایران باستان» که از ۲۱ دی ۱۴۰۲ تا ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ در پکن برگزار شد، شامل ۲۱۱ قلم اثر و ۵ نمونه بازآفرینی شده از دوره‌های آهن تا صفوی بود. آثاری چون آجرهای قلایچی بوکان، جام زرین مارلیک، تکوک زرین هخامنشی و بشقاب‌های سیمین ساسانی در این نمایشگاه به نمایش درآمدند.

رئیس کل موزه ملی ایران تأکید کرد که مجموعه آثار این نمایشگاه بیش از سه ماه پیش، یعنی در فروردین ۱۴۰۴، به موزه ملی ایران بازگشته است. مجوز خروج موقت این آثار در دولت‌های سیزدهم و چهاردهم صادر شده بود.

نمایشگاه «سرزمین مهر» و پیشنهاد تمدید

جدیدترین رویداد، نمایشگاه «سرزمین مهر» است که از بهمن ۱۴۰۳ با ۱۵۱ اثر تاریخی در موزه دانشگاه سیچوان شهر چنگدو چین افتتاح شده است. این نمایشگاه با هدف معرفی فرهنگ و تمدن ایران و جذب گردشگر چینی برپا شده و تا شهریور ماه سال جاری ادامه دارد.

وزارت فرهنگ و گردشگری چین پیشنهاد تمدید یک ساله این نمایشگاه و نمایش آن در سه موزه دیگر در شمال چین را مطرح کرده است. وزارت میراث فرهنگی ایران هنوز موضع رسمی خود را در قبال این پیشنهاد اعلام نکرده است.

چالش‌های نمایشگاه‌های متقابل و اطلاع‌رسانی

با وجود حضور فعال آثار ایرانی در نمایشگاه‌های چین، اقدام متقابل از سوی چین برای برپایی نمایشگاهی از آثار خود در ایران کمتر صورت گرفته است. تنها یک نمایشگاه با عنوان «جلوه‌های هنر و تمدن چین در ایران» در آبان ۱۴۰۲ در سعدآباد برگزار شد که شامل ۸۰ اثر هنری از قرن ۱۷ تا ۲۰ میلادی بود.

برپایی نمایشگاه‌های آثار تاریخی چینی در ایران با محدودیت‌هایی از جمله هزینه‌های بیمه همراه است که ایران نیز باید متقبل شود، همانطور که چین هزینه‌های نمایشگاه‌های ایران را پوشش داده است.

در نهایت، به نظر می‌رسد بخش عمده شبهات مطرح شده ناشی از عدم اطلاع‌رسانی شفاف و به‌موقع وزارت میراث فرهنگی در خصوص وضعیت آثار، نتایج نشست‌های تخصصی و دستاوردهای فرهنگی این نمایشگاه‌ها است.