جزئیات لغو شناسایی اسرائیل توسط دولت ملی مصدق در سال ۱۳۳۰

پیشینه: شناسایی اولیه و اعتراضات

دولت ایران به ریاست «محمد ساعد مراغه‌ای» در جلسه شب ۱۴ اسفند ۱۳۲۸، موضوع شناسایی دوفاکتو اسرائیل را به اتفاق آراء تصویب کرد. این تصمیم با اعتراضات بسیاری در داخل کشور مواجه شد و به یکی از موضوعات مورد بحث در جریان ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دولت دکتر مصدق تبدیل گشت.

روزنامه‌های عربی مانند «المصری» چاپ قاهره و «الیقظه» چاپ بغداد، مقالاتی در خصوص احتمال لغو شناسایی اسرائیل توسط ایران منتشر کردند. نمایندگان مجلس از جمله حسین مکی، نیز موضع دولت ساعد در خصوص اسرائیل را به شدت مورد انتقاد قرار دادند. آیت‌الله کاشانی نیز در ۱۳ تیر ۱۳۳۰، در مصاحبه با روزنامه المصری قاهره، بر قطعی بودن پس گرفتن شناسایی اسرائیل از سوی ایران تاکید کرد.

اعلام رسمی لغو شناسایی و تعطیلی کنسولگری

سرانجام صبح روز ۱۶ تیر ۱۳۳۰ در جلسه مجلس شورای ملی، «باقر کاظمی»، وزیر امور خارجه دولت ملی، موضع رسمی ایران را اعلام کرد:

به جهت این‌که دولت ایران دیروز تصمیم خودش را اجرا کرد و ژنرال کنسولگری که در بیت‌المقدس بود را منحل کرده و رسیدگی به کار آن‌ها را به سفارت [ایران در اَمان] محول کرد. از این طرف هم دولت مصمم نیست راجع به شناسایی رسمی دولت اسرائیل اقدام دیگری بکند و نماینده‌ای هم از اسرائیل در ایران قبول نکرده و نخواهد کرد.

عصر همان روز، دستور انحلال کنسولگری به بیت‌المقدس تلگراف و کنسولگری به‌سرعت تعطیل شد. خبر تعطیل شدن سرکنسولگری ایران در بیت‌المقدس، بازتاب گسترده‌ای داشت و مورد استقبال مقامات سیاسی و مطبوعات کشورهای عربی قرار گرفت.

درخواست‌های اسرائیل و پاسخ ایران

دولت اسرائیل، پیش از به رسمیت شناخته شدن توسط دولت ساعد، در آبان ماه ۱۳۲۸ درخواست عقد قرارداد مودت و بازرگانی با ایران را مطرح کرده بود که به دلیل عدم شناسایی رسمی، با پاسخ منفی مواجه شد.

پس از آن نیز، در دولت مصدق، اسرائیل تقاضای خرید نفت از دولت ملی را مطرح نمود، اما نخست‌وزیر وقت، با هدف همراهی با کشورهای اسلامی در تحریم اقتصادی اسرائیل، دستور اکید بر عدم فروش نفت به اسرائیل را صادر کرد و این تقاضا نیز بی‌پاسخ ماند.