نقش حیاتی رسانه‌ها در امنیت روانی و اجتماعی جامعه در دوران جنگ

نقش دوگانه رسانه در جنگ

اکبرزاده با اشاره به تاثیرگذاری رسانه‌ها بر افکار عمومی و مدیریت هیجانات جمعی، خاطرنشان کرد که رسانه‌ها در زمان جنگ، که جامعه با نوسانات روانی، خطرات امنیتی و بحران اطلاعاتی مواجه است، به مثابه جبهه‌ای مستقل عمل می‌کنند. وی افزود که رسانه‌ها می‌توانند هم ابزاری برای اطلاع‌رسانی دقیق و هدایت افکار عمومی باشند و هم به عنوان سلاحی روانی برای دشمن به کار روند.

نقش مثبت رسانه‌ها: اطلاع‌رسانی، همبستگی و آموزش

این پژوهشگر رسانه به نقش‌های مثبت رسانه‌ها در دوران جنگ اشاره کرد:

• اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع: ارائه اطلاعات صحیح برای مقابله با شایعات و تقویت حس کنترل بر شرایط. انتشار بیانیه‌ها، گزارش‌های دقیق از وضعیت جنگ و مناطق غیرنظامی و ارائه «نقشه راه امنیتی» برای شهروندان از جمله راهکارهای موثر است.
• تقویت همبستگی اجتماعی: پخش برنامه‌های امیدبخش و نمایش همدلی با آسیب‌دیدگان، پوشش رشادت‌ها و ایثارگری‌ها و تولید محتوای فرهنگی و هنری برای افزایش حس همبستگی.
• مدیریت شایعات و مقابله با عملیات روانی دشمن: راه‌اندازی «پنل‌های صحت‌سنجی» اخبار و همکاری با پیام‌رسان‌ها برای برچسب‌گذاری محتوای کذب.
• آموزش و ترویج رفتار ایمن: آموزش رفتارهای مناسب در بحران مانند خودمراقبتی، کمک به دیگران و مدیریت ترس، و ارائه دستورالعمل‌های بهداشتی-روانی.

تهدیدها و نقش منفی رسانه‌ها

اکبرزاده در ادامه به تهدیدها و نقش منفی رسانه‌ها در دوران جنگ پرداخت:

• انتشار اخبار کاذب و شایعات: ایجاد ترس، سردرگمی و واکنش‌های هیجانی، مانند شایعات دروغین درباره کمبود کالا یا فروپاشی اقتصادی.
• ایجاد فضای دوقطبی و بی‌اعتمادی: تشدید اختلافات قومی، سیاسی یا اجتماعی از طریق پوشش‌های جهت‌دار.
• بمباران خبری و فرسودگی روانی: حجم بالای خبرهای منفی، تصاویر خشن و لحن نگران‌کننده که می‌تواند منجر به فرسودگی روانی و افسردگی شود.

راهکارهای مدیریت رسانه در بحران

وی برای مقابله با تهدیدها و تقویت نقش مثبت رسانه‌ها، راهکارهایی را ارائه داد:

• تشکیل اتاق عملیات مشترک با حضور نمایندگان نهادهای امنیتی و رسانه‌های رسمی.
• برگزاری وبینارها و کارگاه‌های آنلاین برای شهروندان در رابطه با دسترسی به منابع معتبر.
• نظارت هوشمند فضای مجازی و بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای شناسایی محتوای مخرب.
• آموزش روزنامه‌نگاری بحران برای فعالان رسانه‌ای.
• طراحی بسته‌های رسانه‌ای یکپارچه برای سنین مختلف، به‌ویژه کودکان و نوجوانان.
• تولید محتوای امیدبخش و سازنده با هدف حفظ انسجام اجتماعی.
• بهره‌گیری از روان‌شناسان در تولید محتواهای خبری و تحلیلی.
• استفاده از اینفلوئنسرهای بومی و معتبر برای رساندن پیام‌های صحیح.
• گسترش رسانه‌های محلی در مناطق درگیر بحران.

تجربه‌های جهانی و داخلی

اکبرزاده به تجربه‌های رسانه‌ای در جنگ‌های مختلف اشاره کرد:

• جنگ روسیه و اوکراین: استفاده گسترده از رسانه‌های سنتی و نوین، پیام‌رسانی هدفمند اوکراین و مشارکت اینفلوئنسرها.
• جنگ عراق: نقش الجزیره در تحریک افکار عمومی جهانی علیه تجاوز.
• جنگ جهانی دوم: نقش بی‌بی‌سی در امیدآفرینی برای ملت انگلستان.
• تجربه ایران در ۱۲ روز جنگ تحمیلی: نبرد ادراکی و روایت‌ها، روایت‌سازی پیرامون ترور دانشمندان، مستندسازی جنایات، تقویت حس ملی‌گرایی، استفاده از رسانه‌های انگلیسی‌زبان و دیپلماسی حقوقی.