کشف قدیمی‌ترین پتروسور آمریکای شمالی با قدمت ۲۰۹ میلیون سال

کشف الهه سپیده‌دم

این پتروسور با نام علمی Eotephradactylus mcintireae، در بستر فسیلی حاوی خاکستر آتشفشانی یافت شده است. نام آن ترکیبی از خاکستر آتشفشانی و «ائوس»، الهه یونانی سپیده‌دم است که به ظهور این گونه در ابتدای تاریخ تکاملی پتروسورها اشاره دارد.

برخلاف پتروسورهای غول‌پیکر با بال‌هایی به طول ۱۱ متر که در دوره‌های بعدی ظاهر شدند، الهه سپیده‌دم بسیار کوچک بوده است.

بن کلیگمن، دیرینه‌شناس موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونین و نویسنده اصلی پژوهش، اندازه این پتروسور را تقریباً معادل یک مرغ دریایی کوچک توصیف کرده که حتی می‌توانسته روی شانه یک انسان بنکشد.

اکوسیستم باستانی آریزونا

کشف الهه سپیده‌دم بخشی از مجموعه‌ای بزرگتر شامل بیش از هزار فسیل از دوره تریاس است که در آریزونا به دست آمده است. این مجموعه شامل فسیل‌های متنوعی از جمله:

• دوزیستان غول‌پیکر
• کوسه‌های آب شیرین
• جانوران زره‌پوش شبیه به کروکودیل
• یکی از قدیمی‌ترین فسیل‌های شناخته‌شده‌ی لاک‌پشت‌ها

این یافته‌ها به درک بهتر اکوسیستم‌هایی که پیش از رویداد انقراض دسته‌جمعی پایان دوره تریاس (حدود ۲۰۱ میلیون سال پیش) وجود داشته‌اند، کمک می‌کند.

شرایط فسیل‌شدگی منحصر به فرد

در اواخر دوره تریاس، منطقه شمال شرقی آریزونا در نزدیکی خط استوا و در مرکز ابرقاره پانگه‌آ قرار داشت. این منطقه نیمه‌خشک با رودخانه‌ها و کانال‌های کوچک، مستعد سیلاب بوده است.

پژوهشگران گمان می‌کنند که سیلابی ناگهانی باعث دفن اجساد این جانوران در رسوبات و خاکستر شده و شرایط منحصر به فردی را برای فسیل‌شدن فراهم کرده است.

بقایای این پتروسور کوچک برای اولین بار در سال ۲۰۱۱ کشف شد. به دلیل شکنندگی فسیل‌ها، تیم پژوهشی به جای حفاری در محل، تکه‌های بزرگی از رسوبات را به آزمایشگاه منتقل کردند. داوطلبان در موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان هزاران ساعت صرف استخراج دقیق فسیل‌ها کردند.

سوزان مک‌این‌تایر، یکی از داوطلبان، در سال ۲۰۱۳ فکی متعلق به این پتروسور را استخراج کرد و نام علمی این گونه به افتخار او نامگذاری شده است.

احتمالا سیلی ناگهانی عامل نابودی الهه سپیده‌دم بوده است.

بن کلیگمن در سال ۲۰۱۸ کار روی این فسیل‌ها را آغاز کرد. او در ابتدا نسبت به تعلق فسیل به پتروسور تردید داشت، اما پس از بررسی دقیق فک و دندان‌ها، هویت آن به عنوان یک پتروسور اولیه تأیید شد.

وقتی بالاخره فک را بررسی کردم، تمام تردیدهایم از بین رفت؛ دندان‌های خاص و ساختار فک به‌وضوح از یک پتروسور بود. بیشتر از این شگفت‌زده شدم که چطور فکی به این کوچکی و شکنندگی، پیش از فسیل شدن توسط حرکت شن و ماسه رودخانه‌ای نابود نشده بود. این موضوع نشان می‌دهد که آن لایه‌ی استخوانی در شرایط فسیل‌شدگی خاص و منحصربه‌فردی حفظ شده است.

جامعه زیستی پیش از انقراض

لایه استخوانی کشف شده نشان‌دهنده جامعه‌ای از موجودات تازه تکامل یافته مانند پتروسورها و لاک‌پشت‌ها است که در کنار جانوران قدیمی‌تر مانند دوزیستان عظیم و خویشاوندان کروکودیل‌ها زندگی می‌کردند.

کلیگمن تأکید می‌کند که حضور همزمان این گروه‌ها در یک جامعه زیستی پیش از رویداد انقراض پایان تریاس، نخستین ثبت فسیلی از این نوع است و به درک بهتر تحولات زیستی در آن دوره کمک می‌کند.

یافته‌های این پژوهش در تاریخ ۷ ژوئیه در ژورنال PNAS منتشر شده است.