چشم‌انداز بازسازی اقتصاد ویران‌شده سوریه؛ امید به کمک‌های خارجی و چالش‌های پیش‌رو

فرصت‌های تازه با لغو تحریم‌ها

رهبری جدید سوریه به شدت به دنبال از سرگیری جریان تجارت و سرمایه‌گذاری است که در طول جنگ متوقف شده بود. کشورهای غربی نیز گام‌هایی در جهت برداشتن موانع برداشته‌اند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دستور لغو تحریم‌های چند دهه‌ای علیه سوریه را صادر کرده و متحدان اروپایی نیز در همین مسیر حرکت می‌کنند. همچنین، نام گروه مرتبط با القاعده به رهبری احمد الشرع، رئیس‌جمهور کنونی سوریه، از فهرست گروه‌های تروریستی آمریکا حذف شده است.

احمد الشرع از زمان به قدرت رسیدن، سفرهای متعددی به کشورهای حوزه خلیج فارس و ترکیه داشته که نشان‌دهنده انتظار او برای دریافت کمک‌های اقتصادی از این کشورهاست.

امید دمشق به کمک‌های منطقه‌ای

ترکیب منابع مالی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و توانمندی‌های ساخت‌وساز و تولیدی ترکیه می‌تواند به بهبود وضعیت سوریه کمک کند. کشورهای خلیج فارس مانند قطر، منابع مالی و ذخایر انرژی قابل توجهی دارند، در حالی که ترکیه از دانش فنی و پایگاه تولیدی برای عرضه کالاهای مصرفی برخوردار است.

بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری در سوریه پس از سقوط بشار اسد، یک پروژه ۷ میلیارد دلاری تولید برق است که سرمایه‌گذاری مشترک قطر و ترکیه محسوب می‌شود.

نقش ترکیه در بازسازی و رشد اقتصادی

ترکیه که در طول جنگ سوریه از نظر اقتصادی آسیب دید، اکنون در موقعیت مناسبی برای مشارکت در بهبود اقتصادی این کشور قرار دارد. طبق تحقیقات، این مشارکت می‌تواند تولید ناخالص داخلی ترکیه را سالانه ۰.۶ درصد افزایش دهد. حدود نیمی از این رشد ناشی از قراردادهای بازسازی خواهد بود که شرکت‌های ترکیه‌ای شانس بالایی برای برنده شدن در آن‌ها دارند و مابقی از احیای صادرات به دست می‌آید که در سال جاری رشد خود را آغاز کرده است.

با این حال، ترکیه به تنهایی توان مالی پرداخت هزینه‌های بازسازی سوریه را که سازمان ملل بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین می‌زند، ندارد. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس احتمالاً در این زمینه نقش‌آفرینی خواهند کرد، هرچند که آن‌ها نیز اولویت‌های داخلی و خارجی دیگری مانند برنامه‌های تحول اقتصادی عربستان سعودی و احتمال مشارکت در بازسازی غزه را در بودجه خود دارند.

تأثیر توقف کمک‌های آمریکا

در مقابل، به نظر می‌رسد ایالات متحده بیشتر به دنبال خروج پول از خاورمیانه است تا تزریق آن. در حالی که کاهش تحریم‌ها به سوریه کمک می‌کند، توقف کمک‌های خارجی از سوی آمریکا، طبق گزارش بانک جهانی، ضربه شدیدی به این کشور وارد خواهد کرد. این توقف خدمات حیاتی مانند مراقبت‌های بهداشتی، توزیع غذا و آب را تحت تأثیر قرار داده و شرایط انسانی شکننده میلیون‌ها نفر را بدتر می‌کند. طبق گزارش بانک جهانی، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از منابع مالی کمک‌های خارجی در سال‌های اخیر توسط ایالات متحده تأمین شده است.

آمارهای نگران‌کننده بانک جهانی

گزارش اخیر بانک جهانی آمارهای تکان‌دهنده‌ای از ویرانی اقتصاد سوریه ارائه می‌دهد:

• یک‌چهارم جمعیت در فقر شدید زندگی می‌کنند.
• تولید نفت حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است.
• ذخایر ارز خارجی تقریباً به طور کامل خالی شده‌اند.
• مواد مخدر غیرقانونی کاپتاگن به بزرگ‌ترین صادرات کشور تبدیل شده است.

چشم‌انداز محتاطانه برای ۲۰۲۵

با وجود شرایط فاجعه‌بار کنونی، گزارش بانک جهانی چشم‌انداز محتاطانه‌ای برای آینده ارائه می‌دهد. پیش‌بینی می‌شود اقتصاد سوریه در سال ۲۰۲۵ به رشد یک درصدی دست یابد و تورم و کسری بودجه نسبت به سال‌های گذشته کاهش یابند. اما این بهبود کوچک نیز در صورت عدم دستیابی به ثبات در خطر خواهد بود.

موانع پیش روی بازسازی

سوریه همچنان یک میدان نبرد استراتژیک باقی مانده و نیروهای نظامی خارجی با برنامه‌های متفاوت در خاک آن حضور دارند. چالش‌های داخلی نیز پابرجاست، از جمله شواهد نگران‌کننده مبنی بر کشتار اقلیت‌های مذهبی. توانایی احمد الشرع در یکپارچه‌سازی کشور و بازگرداندن مناطق تحت کنترل گروه‌های مختلف به حاکمیت دمشق نامشخص است. بانک جهانی نیز در پیش‌بینی خود از بهبود اقتصادی با احتیاط فراوان برخورد کرده و بخش چشم‌انداز گزارش با اشاره به «سطح بسیار بالایی از نااطمینانی» آغاز می‌شود.