برداشت شالی در مازندران؛ آمیزه‌ای از سنت و مدرنیته با چالش‌های پیش رو

سنت در کنار مدرنیته

با وجود پیشرفت تکنولوژی، در بسیاری از نقاط مازندران، به ویژه در زمین‌های کوچک‌تر، درو کردن شالی همچنان به صورت دستی با داس انجام می‌شود. این روش سنتی، نمادی از همکاری جمعی و خانوادگی است که نیازمند نیروی انسانی فراوان است.

در مقابل، استفاده از کمباین‌های شالی‌کوب به سرعت در حال گسترش است. این ماشین‌آلات با سرعت و کارایی بالا، فرآیند برداشت را تسریع کرده و نیاز به نیروی انسانی را به شدت کاهش می‌دهند. این روش برای کشاورزان با زمین‌های بزرگ مقرون‌به‌صرفه است، اما بخشی از سنت‌ها و زیبایی‌های کار جمعی را کمرنگ کرده است.

چالش‌ها و مزایای مکانیزاسیون

احمد کریمی، یکی از کشاورزان فریدونکناری با ۲۰ هکتار زمین شالیزاری، حدود یک دهه است که از روش مکانیزه استفاده می‌کند. او دلایل اصلی روی آوردن به این روش را کمبود نیروی کار ماهر، افزایش دستمزدها، پرهزینه‌تر شدن کشاورزی سنتی، بازدهی پایین‌تر و کیفیت غیریکنواخت محصول در روش سنتی، و همچنین صرفه‌جویی در زمان و منابع و مصرف بهینه آب و کود عنوان می‌کند.

مراد صالحی کناری، دیگر کشاورز فریدونکناری، افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی عملکرد در هر هکتار و بهبود کیفیت برنج شامل یکدست‌تر بودن دانه‌ها و کاهش شکستگی را از مزایای کشت مکانیزه می‌داند. او همچنین کنترل بهتر آفات و بیماری‌ها و در نتیجه محصول سالم‌تر را از دیگر فواید این روش برمی‌شمارد.

با این حال، صالحی کناری چالش‌های مهم در مسیر صنعتی‌سازی کشت برنج را برمی‌شمرد:

• سرمایه اولیه بالا: خرید ماشین‌آلات مکانیزه بسیار گران است و نیاز به تسهیلات بانکی و حمایت‌های دولتی دارد.
• نیاز به دانش فنی: کشاورزان و نیروهای متخصص باید برای کار با این دستگاه‌ها آموزش ببینند.
• نگهداری و تعمیرات: ماشین‌آلات کشاورزی نیاز به قطعات یدکی و سرویس‌های تخصصی دارند.
• مدیریت منابع آبی: هرچند روش‌های جدید مصرف آب را کاهش داده‌اند، اما مدیریت منابع آبی همچنان یک چالش است.

توسعه مکانیزاسیون و راهبردهای جهاد کشاورزی

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران اعلام کرد که میزان توسعه کشت مکانیزه در استان به ۷۰ درصد و برداشت بیش از ۹۵ درصد برنج نیز به صورت مکانیزه انجام می‌شود. وی برنج را محصولی استراتژیک برای کشاورزان شمال کشور دانست و به مشکلات تأمین نهاده‌های اولیه قبل از سال جدید اشاره کرد که با پیگیری‌ها تا حد قابل توجهی جبران شد.

مکانیزاسیون یکی از مهمترین اولویت‌ها در کشاورزی استان است، اما هنوز در برخی عرصه‌های سنتی با انتظارات فاصله وجود دارد و تلاش برای آگاهی‌بخشی در این زمینه ادامه دارد.

همچنین، تلاش‌هایی برای ورود روش‌های نوین آبیاری مانند سیستم‌های کم فشار و انتقال آب با لوله در حال پیگیری است. طرح پایلوت بازچرخانی آب در عرصه کشاورزی نیز برای نخستین بار در شهرستان فریدونکنار اجرا شده و به دنبال گسترش آن در سطح استان هستند.