تحلیل اقتصادی حضور مهاجران افغان در ایران؛ چالش‌ها و راهکارها

اثر اقتصادی مهاجران: بیکاری یا رونق؟

یکی از دغدغه‌های اصلی در بحث مهاجرت، به‌ویژه برای نیروی کار بومی، این است که آیا ورود مهاجران باعث افزایش بیکاری و کاهش دستمزدها می‌شود؟ ادبیات اقتصادی در این زمینه، که مبتنی بر مقالات کاربردی و داده‌محور است، به اجماع رسیده است که در بلندمدت، پاسخ به هر دو پرسش منفی است.

در بلندمدت ورود مهاجران باعث بیکاری نیروی کار بومی نمی‌شوند و ثانیا اثر ورود مهاجران بر کاهش دستمزد ناچیز است. این برخلاف برداشت عامه از وجود مهاجران است.

چرا مهاجران به اقتصاد کمک می‌کنند؟

ممکن است این سوال پیش بیاید که چگونه با افزایش عرضه نیروی کار توسط مهاجران، بیکاری افزایش نمی‌یابد و دستمزدها کاهش نمی‌یابد؟ نکته کلیدی اینجاست که ورود مهاجران تنها به معنی افزایش عرضه نیروی کار نیست؛ بلکه همزمان باعث افزایش تقاضا در اقتصاد نیز می‌شود. مهاجران برای تامین نیازهای اولیه خود مانند غذا، پوشاک و سرپناه، تقاضا ایجاد می‌کنند. این افزایش تقاضای کل، منجر به نیاز بیشتر به تولید و در نتیجه افزایش تقاضا برای نیروی کار می‌شود. به همین دلیل است که حضور مهاجران می‌تواند منجر به خلق فرصت‌های شغلی بیشتر شود و اثر آن بر دستمزدها ناچیز خواهد بود.

نمونه‌های تاریخی رونق اقتصادی با مهاجرت

تاریخ شواهد متعددی از نقش مهاجرت در رونق و جهش اقتصادی کشورها ارائه می‌دهد. ایالات متحده در قرن نوزدهم با جذب مهاجران، رشد اقتصادی قابل توجهی را تجربه کرد. همچنین، آلمان با جذب مهاجران روسی، توانست از نیروی کار و تخصص آن‌ها بهره‌مند شود. عمده مخالفت‌ها با ورود مهاجران در بسیاری از کشورها، ریشه در انگیزه‌های نژادی یا تفکیک «خودی – غیر خودی» دارد، نه دلایل صرفاً اقتصادی.

چالش‌های ایران در بهره‌مندی از مهاجران افغان

با وجود پتانسیل اقتصادی مثبت حضور مهاجران، ایران به دلیل دو مساله عمده نتوانسته است از حضور مهاجران افغان به نحو بهینه استفاده کند:

• یارانه‌های دولتی: وجود یارانه‌های قیمتی بر کالاهای مختلف (مانند بنزین، نان، برق و...) که به همه ساکنان، از جمله مهاجران، تعلق می‌گیرد.
• فقدان برنامه مدون مهاجرتی: نبود یک سیاست مشخص و پایدار در زمینه مدیریت ورود، حضور و بازگشت مهاجران.

این فقدان برنامه، علاوه بر عدم بهره‌مندی اقتصادی مطلوب، منجر به بروز مسائل امنیتی نیز شده است.

ضرورت تدوین برنامه پایدار مهاجرتی

برای حل این چالش‌ها، ایران نیازمند تدوین یک برنامه مدون و پایدار در مورد مهاجران است. این برنامه باید شامل رویکردهای زیر باشد:

• حمایت از مهاجران قانونمند: حفاظت از افرادی که به صورت قانونی در کشور حضور دارند و به اقتصاد کمک می‌کنند.
• جذب و اعطای امتیاز شهروندی: ایجاد سازوکاری برای جذب افراد درستکاری که سال‌ها در ایران کار کرده، خانواده تشکیل داده و به اقتصاد ملی کمک کرده‌اند و اعطای امتیاز شهروندی به آن‌ها.
• ایجاد چشم‌انداز روشن برای مهاجران قانونی: تدوین برنامه‌ای که فردی که به صورت قانونی وارد می‌شود، بتواند با کار و تلاش، به حق شهروندی دست یابد و این امر او را به احترام به قوانین و تلاش برای رونق کشور میزبان تشویق کند.
• مدیریت ورود بر اساس ملاحظات امنیتی: جلوگیری از ورود بی‌حساب و کتاب افرادی که هیچ شناختی از آن‌ها وجود ندارد، به ویژه با توجه به مسائل امنیتی.

تدوین و اجرای چنین برنامه‌ای می‌تواند به ایران کمک کند تا از پتانسیل اقتصادی حضور مهاجران بهره‌مند شود و همزمان مسائل امنیتی مرتبط را نیز مدیریت کند.