دره خرم‌آباد در یونسکو ثبت جهانی شد؛ گنجینه‌ای با قدمت ۶۰ هزار سال

ثبت جهانی با قدمت بیش از ۶۰ هزار سال

نماینده ایران در چهل و هفتمین اجلاس یونسکو، «محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد» را اولین ثبت جهانی با قدمت بیش از ۶۰ هزار سال دانست و اظهار داشت: در بررسی پرونده ثبت جهانی این دره با افتخار اعلام کردم که نئاندرتال‌ها و انسان‌های خردمند ۶۰ هزار سال در لرستان هم‌زیستی داشته‌اند.

محمدحسین طالبیان با اشاره به تراکم بی‌نظیر تاریخی در لرستان، ابراز امیدواری کرد که این ثبت جهانی سرآغازی برای حضور پررنگ‌تر لرستان در عرصه‌های بین‌المللی میراث جهانی و سایر حوزه‌ها باشد.

ضرورت پژوهش و معرفی زیست انسان در دره خرم‌آباد

یک کارشناس برجسته میراث‌فرهنگی نیز وجود آثار بی‌نظیر از قدیمی‌ترین دوره‌ها تا جدیدترین آن‌ها مانند فلک‌الافلاک را در دره خرم‌آباد مورد تأکید قرار داد و لزوم مطالعه بر روی انسان‌هایی که در دوره‌های مختلف در این منطقه زندگی کرده و تکامل یافته‌اند را خاطرنشان کرد.

جلیل گلشن تأکید کرد که انجام کارهای پژوهشی، مردم‌شناسی و باستان‌شناسی در مناطق ثبت جهانی شده و قرار دادن آن‌ها در معرض دید عموم، تأثیر بسزایی در جذب گردشگران خارجی به ایران خواهد داشت. وی افزود که می‌توان آثار دوره‌های مختلف را برای گردشگران خارجی آماده کرد و ویژگی‌های منطقه را در زمینه سیر تکامل انسان در طول تاریخ توضیح داد.

ثبت جهانی؛ آغازی برای حفاظت و معرفی

یکی دیگر از کارشناسان میراث‌فرهنگی، ثبت جهانی غارهای پیش از تاریخ خرم‌آباد را نه پایان راه، بلکه آغاز مسیری برای حفاظت، مرمت و معرفی این آثار به جهانیان دانست.

اسکندر مختاری با بیان اینکه ایران جایگاه خود را در جهان، به‌ویژه در حوزه میراث‌فرهنگی، یافته است، بر اهمیت شناخت این غارها در میان ایرانیان و نقش آن‌ها در جذب گردشگر و اشتغال‌زایی منطقه تأکید کرد. وی مشارکت نهادهای دولتی مانند وزارت محیط‌زیست، نیرو و برق را برای دستیابی به اهداف مورد نظر ضروری دانست.

ثبت جهانی؛ گامی برای احیای طبیعت و فرهنگ

کارشناس دیگری توضیح داد که ثبت آثار فرهنگی و طبیعی در فهرست جهانی، علاوه بر جذب گردشگر، با جلب افکار عمومی گام مهمی برای احیای طبیعت و فرهنگ منطقه است.

زهره بزرگمهری حفاظت و نگهداری از آثار و بناهای تاریخی را مهم‌تر از جذب گردشگر دانست.

دره خرم‌آباد؛ زیستگاه انسان هوشمند و گاه‌نگاری فرهنگی خاورمیانه

یک پژوهشگر و کارشناس میراث‌فرهنگی، ثبت جهانی مکان‌های پیشاتاریخی دره خرم‌آباد را رویدادی راهبردی در تاریخ باستان‌شناسی ایران توصیف کرد و این دره شگفت‌انگیز با سابقه‌ای بیش از ۵۰ هزار سال را از زیستگاه‌های محوری انسان هوشمند و یکی از شاخص‌ترین گاه‌نگاری‌های فرهنگی در خاورمیانه برشمرد.

رجبعلی لباف خانیکی، ثبت جهانی این مکان‌ها را نقطه عطفی در اثبات نقش تمدنی ایران دانست و افزود: استان لرستان با اقلیم معتدل کوهستانی، پوشش گیاهی انبوه و منابع آبی فراوان، یکی از کهن‌ترین زیستگاه‌های انسان در فلات ایران بوده و شواهد متعددی از استقرار اقوام شکارگر و یکجانشین در این منطقه به دست آمده است.

وی با اشاره به تنوع زیستی و ژئومورفولوژیکی دره خرم‌آباد، وجود غارهایی همچون غار کوگان، همیان، میرملاس و ده‌ها پناهگاه صخره‌ای دیگر را نشانگر ارتباط تنگاتنگ انسان پیشاتاریخی با طبیعت زاگرس دانست. به گفته وی، این غارها نه تنها پناهگاه فیزیکی، بلکه فضای نمادین حیات و تعامل انسان با محیط پیرامون بوده‌اند.

این کارشناس میراث‌فرهنگی اضافه کرد: در غار «یافته» نیز نشانه‌هایی از حضور انسان نئاندرتال به دست آمده که به حدود ۳۹ هزار سال پیش بازمی‌گردد. این غارها نه تنها بستر زندگی، بلکه آینه‌ای از شعور و هوشمندی انسان اولیه در بهره‌گیری از طبیعت بوده‌اند.

لباف خانیکی با تأکید بر موقعیت راهبردی زاگرس مرکزی در تاریخ بشر، لرستان را با منابع طبیعی غنی، رودخانه‌های جاری و جنگل‌های بکر، یکی از مهم‌ترین کانون‌های تمدن‌ساز غرب آسیا دانست. وی تصریح کرد که ثبت جهانی دره خرم‌آباد، نقش بی‌بدیل این منطقه را در شکل‌گیری کشاورزی، معماری و فرهنگ در دوره نوسنگی به‌روشنی آشکار کرده است.

ضرورت مدیریت چندسطحی و علمی برای حفاظت

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، حفاظت پایدار میراث فرهنگی را مستلزم تأمین منابع مالی، آموزش نیروی انسانی متخصص، رعایت الزامات زیست‌محیطی و اجرای برنامه‌های آموزشی گسترده در سطح مدارس، دانشگاه‌ها و جامعه محلی دانست و تأکید کرد که بدون مشارکت فعال مردم، هیچ پروژه میراثی پایدار نخواهد بود.

سعید پورعلی دره خرم‌آباد و غارهای باستانی آن را نه تنها زیستگاه‌های کهن بشری، بلکه سندهای زنده‌ای از تکوین فرهنگ‌های اولیه، مناسبات انسانی و شکوفایی مدنیت در این سرزمین دانست. وی افزود که ساختار طبیعی، فرهنگی و باستان‌شناسی این منطقه در ارزیابی کارشناسان یونسکو، مصداقی از «ارزش جهانی برجسته» شناخته شده است.

وی با بیان اینکه این ثبت جهانی، از سطح محلی فراتر رفته و به‌عنوان الگویی برای حکمرانی فرهنگی و توسعه‌گرایی مبتنی بر هویت مطرح است، افزود: دره خرم‌آباد امروز نه تنها مقصدی برای گردشگری، بلکه مقصدی برای گفت‌وگوی بین‌فرهنگی، تعامل بین‌المللی و تبلور ایران فرهنگی است. این دستاورد می‌تواند در جذب گردشگران فرهنگی، ارتقای دیپلماسی عمومی، سرمایه‌گذاری زیرساختی و تحول آموزش و پژوهش، نقشی بنیادین ایفا کند.

پورعلی تأکید کرد: ارتباط میان میراث‌فرهنگی، اقتصاد خلاق، صنایع‌دستی و فناوری‌های نوین، راهی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد منطقه، توسعه پایدار، ایجاد فرصت‌های شغلی بومی و تقویت پیوندهای اجتماعی است. این ثبت، نه تنها گذشته را حفاظت بلکه آینده را نیز طراحی می‌کند.

قدیمی‌ترین شواهد سکونت انسان در محوطه‌های خرم‌آباد

یک باستان‌شناس، مدرس و پژوهشگر حوزه میراث‌فرهنگی گفت: قدیمی‌ترین شواهد سکونت انسان در ایران در محوطه‌های دره خرم‌آباد ثبت شده که اثباتی بر پیوند دیرین طبیعت و تمدن است. وی افزود که ثبت جهانی این دره مسئولیت حفظ این گنجینه را برای همه ما دوچندان کرده است.

فخری دانش‌پور پرور ثبت دره خرم‌آباد را اقدامی سرنوشت‌ساز برای پاسداری از میراث طبیعی و فرهنگی ایران دانست و افزود: دره خرم‌آباد، گهواره تاریخ بشر از عصر نئاندرتال‌ها تا امروز است و اکنون این سرمایه جهانی، شایسته‌ترین معرفی و حفاظت را یافته است.

وی ادامه داد: اشیای مکشوفه در محوطه‌های باستانی این منطقه در بستری منسجم، مطمئن و دست‌نخورده کشف شده‌اند و مجموعه‌های مفرغی دره خرم‌آباد ارتباطی معنایی با ساختارهای معماری دوران خود دارند که اهمیت این محوطه‌ها را از منظر پژوهش‌های باستان‌شناسی چند برابر می‌سازد.

دانش‌پور پرور خاطرنشان کرد: اهمیت محوطه‌های پیش از تاریخ دره خرم‌آباد فراتر از یافته‌های باستان‌شناسی است. تنوع زیستی، شرایط اقلیمی خاص و موقعیت استراتژیک این دره را تبدیل به حلقه اتصال تمدن‌های باستانی زاگرس و فلات مرکزی ایران کرده و نقش کلیدی در شکل‌گیری فرهنگ‌های اولیه دارد.

وی تاکید کرد: ثبت جهانی، گامی سرنوشت‌ساز برای حفاظت، معرفی و بهره‌برداری مسئولانه از این میراث گرانبهاست؛ اقدامی که نه تنها زمینه‌ساز حفظ ارزش‌های تاریخی و طبیعی خرم‌آباد است؛ بلکه می‌تواند موجب رونق گردشگری پایدار، تقویت هویت منطقه‌ای و جلب سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی شود.

۱۴۰۶؛ «سال لرستان»

رئیس انجمن مفاخر معماری ایران نیز گفت: در مراسم سال استان‌ها که از سال‌ها پیش در این انجمن آغاز می‌شود، سال ۱۴۰۶ را به نام «سال لرستان» نامگذاری کرده‌ایم و طی یک سال رویدادهای مختلفی را از منظر میراث‌فرهنگی، گردشگری، صنایع‌دستی با مشارکت کارشناسان و فعالان هر سه حوزه در آن استان برگزار می‌کنیم.

علی‌رضا قهاری با تاکید بر اینکه هر زمانی محوطه‌ای تاریخی و طبیعی ثبت جهانی می‌شود، در واقع نشان می‌دهد که متمایز از دیگر مناطق است و الگوهای حفاظتی و مرمتی در آن می‌تواند یک الگوی جهانی باشد، اضافه کرد: امیدوارم به فراخور شرایط جامعه، شاهد برگزاری یک جشن در ابعاد بین‌المللی باشیم تا توجه آحاد ملت به این ثبت جهانی جلب شود.

وی با بیان اینکه سعی می‌کنیم از نظر پژوهشی و برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی به این اثر توجه کنیم، افزود: این ثبت جهانی به قدری ارزشمند است که سایر انجمن‌ها و گروه‌ها به فراخور شرایط حوزه کاری خود، به بررسی ابعاد گوناگون این ثبت جهانی می‌پردازند.

قهاری تصریح کرد: توجه همه جانبه به ثبت جهانی در لرستان را از این نظر مهم می‌دانم که ملت ایران متوجه شوند کشور دارای پتانسیل‌های برجسته‌ای است.