ادعای ترامپ درباره «اشغال بگرام توسط چین»؛ تصاویر ماهواره‌ای چه می‌گویند؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، بارها پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، ادعا کرده است که چین پایگاه نظامی بگرام را اشغال کرده و این پایگاه استراتژیک نباید از دست می‌رفت. این ادعاها، به‌ویژه در مورد فاصله یک ساعته بگرام تا محل ساخت تسلیحات هسته‌ای چین، مورد توجه قرار گرفته است. بررسی تصاویر ماهواره‌ای و حقایق موجود، صحت این ادعاها را به چالش می‌کشد.

بگرام؛ تاریخچه و اهمیت استراتژیک

پایگاه نظامی بگرام در ولایت پروان، شمال کابل، دارای تاریخچه‌ای طولانی است. این پایگاه در دهه ۱۹۵۰ توسط اتحاد جماهیر شوروی ساخته شد و در دهه ۱۹۸۰ به مهم‌ترین محل حضور نیروهای شوروی در افغانستان تبدیل گشت. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، نیروهای آمریکایی در دسامبر ۲۰۰۱ وارد این پایگاه شدند و در طول دو دهه حضور خود، آن را به وسعت حدود ۷۷ کیلومتر مربع گسترش دادند. این پایگاه ظرفیت استقرار بیش از ۱۰ هزار نیرو را داشت و یکی از دو باند پرواز آن بیش از سه و نیم کیلومتر طول دارد. دونالد ترامپ از این باندها به عنوان «بزرگترین و مستحکم‌ترین و ضخیم‌ترین باندهای بتنی» یاد کرده و ضخامت آن‌ها را حدود دو متر عنوان کرده است.

در دو دهه گذشته، سه رئیس‌جمهور آمریکا (جورج دبلیو بوش، باراک اوباما و دونالد ترامپ) و همچنین جو بایدن در زمان معاونت ریاست‌جمهوری، از این پایگاه بازدید کرده‌اند که نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک آن برای ایالات متحده بوده است.

تصاویر ماهواره‌ای چه تغییراتی را نشان می‌دهند؟

بررسی تصاویر ماهواره‌ای پایگاه بگرام قبل و بعد از خروج نیروهای آمریکایی و تسلط طالبان، تفاوت‌های قابل توجهی را آشکار می‌کند.

• تعداد هواپیماها: در عکسی ماهواره‌ای از سپتامبر ۲۰۲۰، دست‌کم ۳۵ فروند هواپیمای متفاوت در پایگاه دیده می‌شود. این در حالی است که در عکسی از ژوئیه ۲۰۲۲، حدود یک سال پس از تسلط طالبان، هیچ هواپیمایی در کل پایگاه مشاهده نمی‌شود. در عکسی دیگر از سال ۲۰۱۱، بیش از ۱۲۰ فروند هواپیما، جنگنده و بالگرد در محوطه فرودگاه بگرام دیده می‌شد.
• جابه‌جایی کانتینرها: تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که صدها کانتینر که احتمالا برای انبار استفاده می‌شدند، از چندین نقطه پایگاه جابه‌جا شده‌اند. این کانتینرها یا از پایگاه منتقل شده‌اند یا به فضای داخلی آن برده شده‌اند.
• پارک خودروها: بیش از ۱۰۰ خودرو در یک نقطه از محوطه پایگاه پارک شده‌اند. به نظر می‌رسد این خودروها پس از حاکمیت طالبان از نقاط مختلف پایگاه به این مکان منتقل شده‌اند.

جنیفر جون از مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی، با بررسی تصاویر ماهواره‌ای از اواسط ۲۰۲۱ تا آوریل ۲۰۲۵، به جز یک مورد در فوریه ۲۰۲۵ که یک هلیکوپتر دیده شده، هیچ هواپیمای قابل مشاهده‌ای را در تصاویر ماهواره‌ای نیافته است. او معتقد است که این لزوما به معنی عدم حضور هواپیما نیست و ممکن است حرکت آن‌ها خارج از ساعات معمول ثبت تصاویر ماهواره‌ای رخ داده باشد یا هواپیماها در آشیانه‌ها نگهداری شوند. خانم جون همچنین به لکه‌های تیره‌ای در تصاویر اوایل ۲۰۲۵ اشاره کرد که می‌تواند نشان‌دهنده نشت سوخت باشد.

به گفته وی، وضعیت باند فرودگاه یکی از شاخص‌های کلیدی وضعیت یک پایگاه هوایی است. در عکس‌های اواخر آوریل ۲۰۲۵، هر دو باند وضعیت مرتبی دارند، اما هیچ هواپیمایی در سال ۲۰۲۵ مشاهده نشده است. در مجموع، به نظر می‌رسد «پایگاه بگرام به همان حالتی باقی مانده که نیروهای آمریکایی آن را ترک کرده‌اند.»

فاصله بگرام تا محل آزمایش هسته‌ای چین؛ یک ساعت یا ۲۰۰۰ کیلومتر؟

دونالد ترامپ بارها ادعا کرده است که پایگاه بگرام «یک ساعت با جایی که چین تسلیحات هسته‌ای می‌سازد، فاصله دارد.» نزدیک‌ترین مکان آزمایش هسته‌ای چین به پایگاه بگرام، منطقه «لوپ نور» در شمال غرب چین است. فاصله این منطقه با بگرام حدود دو هزار کیلومتر است.

مشخص نیست منظور رئیس‌جمهور سابق آمریکا از «فاصله یک ساعته» با چه وسیله‌ای بوده است. این مسیر از طریق زمینی به هیچ وجه در یک ساعت قابل طی نیست. تنها با هواپیماهای جت نظامی بسیار پیشرفته مانند لاکهید SR-71 بلک‌برد، طی کردن این مسیر در حدود یک ساعت ممکن است.

برخلاف ادعاهای دونالد ترامپ، حکومت طالبان و همچنین چین همواره چنین ادعایی را رد کرده‌اند. چین و طالبان روابط خوبی دارند و چین تنها کشوری است که پس از تسلط طالبان، سفیر خود را به کابل فرستاده و قرارداد استخراج معدن مس عینک را با آن‌ها امضا کرده است.

پایگاه بگرام در سه سال گذشته محل نمایش رژه و مانور نظامی نیروهای طالبان با تجهیزات نظامی به جا مانده از نیروهای آمریکایی بوده است. نیروهای آمریکایی در سال ۱۴۰۰ شبانه و بدون اطلاع حکومت وقت افغانستان، این پایگاه را ترک کردند.