بازنگری عربستان در پروژه «لاین»؛ چالش‌های مالی و تغییر اولویت‌ها

عربستان سعودی در حال بازنگری راهبردی در پروژه بلندپروازانه شهر آینده‌نگرانه «لاین» است. این اقدام در پی فشارهای مالی ناشی از کاهش قیمت نفت و کسری بودجه صورت می‌گیرد و نشان‌دهنده تغییر اولویت‌های هزینه‌ای دولت در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰ است.

صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF) از شرکت‌های مشاوره‌ای خواسته است تا امکان‌سنجی و نیاز به تغییرات در طرح فعلی شهر لاین را ارزیابی کنند. این شهر بدون خودرو، به طول ۱۷۰ کیلومتر، بخشی از پروژه عظیم نئوم است که هدف آن تنوع‌بخشی به اقتصاد عربستان و کاهش وابستگی به نفت است.

چرا بازنگری؟ فشارهای اقتصادی بر ریاض

این ارزیابی‌ها در شرایطی انجام می‌شود که عربستان سعودی با چالش‌های اقتصادی متعددی روبه‌رو است. کاهش قیمت نفت، سرمایه‌گذاری خارجی کمتر از پیش‌بینی‌ها و کسری بودجه، دولت را ناگزیر به تجدیدنظر در پروژه‌های عظیم خود کرده است.

• قیمت نفت: در حال حاضر، قیمت نفت برنت حدود ۷۱ دلار در هر بشکه است. این در حالی است که بلومبرگ اکونومیکس تخمین می‌زند عربستان برای متعادل نگه‌داشتن بودجه خود به نفتی با قیمت حدود ۹۶ دلار نیاز دارد. با احتساب هزینه‌های داخلی صندوق PIF برای پروژه‌های ولیعهد، این رقم به ۱۱۳ دلار می‌رسد.
• کسری بودجه: فشارهای مالی جدید، نیاز به مدیریت دقیق‌تر هزینه‌ها را بیش از پیش نمایان کرده است.

پروژه لاین: از جاه‌طلبی تا واقعیت

پروژه لاین، که در سال ۲۰۱۷ معرفی شد، یکی از شاخص‌ترین بخش‌های برنامه ۲ تریلیون دلاری ولیعهد محمد بن سلمان برای گذار از اقتصاد نفت‌محور به اقتصادی متنوع است. این پروژه در ابتدا با مقیاس عظیم خود، توجه و تردیدهای زیادی را برانگیخت.

شرکت نئوم در بیانیه‌ای اعلام کرد: «در پروژه‌های چندساله و گسترده، بررسی‌های راهبردی امری رایج است و طی مسیر توسعه به‌طور مکرر انجام می‌شود. پروژه لاین همچنان اولویت راهبردی نئوم است و ما تمرکز خود را بر حفظ استمرار عملیاتی، افزایش بهره‌وری و تسریع پیشرفت هم‌راستا با چشم‌انداز کلان و اهداف پروژه قرار داده‌ایم.»

در ابتدا، دولت سعودی امیدوار بود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱.۵ میلیون نفر در این شهر ساکن شوند و حتی برنامه‌هایی برای ساخت ورزشگاهی روی آسمان‌خراش‌ها برای میزبانی مسابقات جام جهانی فوتبال مردان ۲۰۳۴ داشت. اما گزارش بلومبرگ در سال گذشته نشان داد که مقیاس این پروژه کاهش یافته و اکنون مقامات انتظار دارند تا پایان دهه، کمتر از ۳۰۰ هزار نفر در آن ساکن شوند. در حال حاضر، تنها نیروهای اجرایی و کارکنان سایت‌های نزدیک در لاین سکونت دارند.

چالش‌های سایر پروژه‌های نئوم

پروژه‌های دیگر نئوم نیز با چالش‌هایی مواجه هستند. پروژه گردشگری لوکس «سنداله» (Sindalah) که سال گذشته راه‌اندازی شد، همچنان بلاتکلیف باقی مانده است. برخی منابع از توقف این پروژه به دلیل نقص در طراحی خبر می‌دهند.

دیدگاه کارشناسان و صندوق بین‌المللی پول

سرمایه‌گذاران بین‌المللی مدت‌هاست خواستار عقلانی‌سازی پروژه‌های عظیم عربستان شده‌اند. صندوق بین‌المللی پول نیز در آخرین ارزیابی خود از عربستان، از این بازنگری‌های هزینه‌ای دولت استقبال کرده است.

زیاد داوود، اقتصاددان ارشد بازارهای نوظهور در بلومبرگ اکونومیکس، می‌گوید: «هر برنامه‌ای که تضمین‌کننده هزینه‌کرد مسئولانه و پایداری بلندمدت پروژه‌ها فراتر از رویدادهایی چون بازی‌های زمستانی ۲۰۲۹، نمایشگاه جهانی ۲۰۳۰ و جام جهانی ۲۰۳۴ باشد، قابل استقبال است. این امر به‌ویژه در زمانی اهمیت دارد که عربستان از یک وام‌دهنده خالص به جهان، به یک وام‌گیرنده خالص تبدیل شده است.»

انتصاب ایمن المضایفر به عنوان مدیرعامل جدید پروژه نئوم نیز در همین راستا صورت گرفته و یکی از اهداف کلیدی این بازنگری، یافتن راه‌هایی برای تجاری‌سازی پروژه لاین است.