حوادث گازی در ایران: ریشه‌های داخلی و راهکارهای پیشگیری

افزایش آمار حوادث گازی و دلایل آن

تحلیل آماری حوادث گاز در سال‌های اخیر نشان‌دهنده روند افزایشی است. در سال ۱۳۹۹، کمترین تعداد حوادث با ۱۷۱۶ مورد ثبت شد، اما این رقم در سال ۱۴۰۲ به ۲۱۰۵ مورد و در سال ۱۴۰۳ به ۲۱۹۶ مورد رسید. این افزایش عمدتاً هم‌راستا با سردتر شدن هوا و افزایش مصرف گاز طبیعی در کشور بوده است.

نزدیک به ۹۰ درصد از این حوادث، یعنی بیش از ۱۹۰۰ مورد در سال، مربوط به انفجار و آتش‌سوزی در منازل مسکونی است؛ معادل ۱۶۰ مورد در ماه و حدود ۶ حادثه در روز. با وجود بیش از ۳۰ میلیون مشترک خانگی گاز در کشور، بروز برخی حوادث اجتناب‌ناپذیر است، اما می‌توان با ارتقای آگاهی و رعایت اصول ایمنی، بخش بزرگی از آن‌ها را پیشگیری کرد.

عوامل اصلی بروز حوادث گازی

تحلیل دقیق نشان می‌دهد که عوامل متعددی در بروز این حوادث نقش دارند:

• ۴۴ درصد: نشت گاز از شیلنگ‌های فرسوده یا پاره‌شده
• ۱۸.۷ درصد: سایر موارد نشت گاز
• ۱۱.۷ درصد: استفاده از وسایل گازسوز غیراستاندارد
• ۵.۸ درصد: نشت از سیستم لوله‌کشی داخلی
• ۳.۶ درصد: نبود ترموکوبل در وسایل گازسوز
• ۳.۴ درصد: نقص در شیر گاز
• مابقی: قرار دادن مواد قابل اشتعال مانند پرده در نزدیکی شعله وسایل گرمایشی

۷۲ درصد از کل حوادث گازی مربوط به نشت گاز است. این آمار به‌وضوح نشان می‌دهد که عامل اصلی بروز انفجارها نه بیرونی و خرابکارانه، بلکه کاملاً داخلی، فنی و قابل پیشگیری است.

ارتقای ایمنی با آموزش عمومی

شرکت ملی گاز ایران با درک نقش مهم آموزش همگانی در کاهش این حوادث، با همکاری نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و مراکز فرهنگی، طرح‌های گسترده‌ای را برای اطلاع‌رسانی درباره مصرف ایمن گاز، اصول تهویه، استانداردسازی وسایل و رعایت فاصله ایمن از وسایل گازسوز آغاز کرده است.

حدود مسئولیت شرکت ملی گاز ایران

مسئولیت قانونی شرکت ملی گاز ایران صرفاً تا محل کنتور گاز مشترکان است. از این نقطه به بعد، تمامی تأسیسات داخلی ساختمان‌ها اعم از لوله‌کشی، نصب تجهیزات، بهره‌برداری و نگهداری، تحت اختیار و تعهد مالک یا بهره‌بردار ساختمان بوده و اجرای این موارد بر اساس الزامات قانونی، تحت نظارت سازمان نظام مهندسی ساختمان انجام می‌شود.

بر اساس مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان، که به طراحی، اجرا و نظارت بر سامانه گاز طبیعی در ساختمان‌ها اختصاص دارد، تمامی ضوابط مربوط به لوله‌کشی، انتخاب و نصب وسایل گازسوز، سیستم تهویه، دودکش و سایر الزامات ایمنی، خارج از مسئولیت سازمانی شرکت ملی گاز ایران تعریف شده است. همان‌گونه که شرکت گاز موظف به تأمین ایمن گاز تا ورودی درب منازل و ساختمان‌ها است، کاربران و مهندسان ناظر نیز وظیفه دارند اصول فنی، استانداردسازی و مراقبت‌های ایمنی را در داخل ملک به‌درستی اجرا و رعایت کنند.