آلودگی هوای اراک؛ چالش مازوت‌سوزی و ناترازی انرژی در قلب صنعتی ایران

شهر اراک، قلب صنعتی ایران، سال‌هاست که با معضل آلودگی هوا دست و پنجه نرم می‌کند. این چالش که ریشه در عوامل متعددی از جمله فعالیت صنایع بزرگ، مصرف سوخت‌های فسیلی و شرایط اقلیمی دارد، زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار داده است. در نشست اخیر کارگروه کاهش آلودگی هوای استان مرکزی، مسئولان و کارشناسان به بررسی ابعاد این بحران و راهکارهای موجود پرداختند.

مازوت‌سوزی در نیروگاه شازند؛ معضلی پایدار

مهدی زندیه وکیلی، استاندار مرکزی، در این نشست به موضوع مازوت‌سوزی در نیروگاه شازند اشاره کرد و گفت: «دکتر پزشکیان اولین رئیس جمهوری بود که قطع مازوت‌سوزی را از نیروگاه شازند اعلام کرد و تلاش‌های زیادی نیز صورت گرفت، اما به دلیل ناترازی انرژی محقق نشد.» وی افزود که رئیس جمهور پس از شروع مجدد مازوت‌سوزی از مردم اراک و شازند عذرخواهی کرده است.

• تولید و مصرف مازوت: پالایشگاه شازند روزانه یک میلیون لیتر مازوت کم‌سولفور تولید می‌کند، در حالی که مصرف مورد نیاز نیروگاه روزانه هشت میلیون لیتر است.
• اختصاص مازوت کم‌سولفور: زمستان گذشته، روزانه ۵۰۰ هزار لیتر مازوت کم‌سولفور به نیروگاه شازند اختصاص یافت که البته این میزان برای همه روزها کافی نبود.
• سابقه مازوت‌سوزی: مازوت‌سوزی سال‌هاست که در نیروگاه شازند انجام می‌شود و نیاز به توجه ویژه برای کاهش اثرات آن وجود دارد.

اقدامات گذشته و چالش‌های کنونی

استاندار مرکزی به اقدامات انجام شده از سال ۱۳۹۲ برای کاهش آلودگی هوا در اراک اشاره کرد:

• قطع مازوت‌سوزی در برهه‌ای از زمان.
• خارج کردن ۷۰۰ دیگ آلاینده شرکت ایرالکو از مدار تولید.
• اجرای ۷۰۰ هکتار از یک‌هزار هکتار فضای سبز اختصاص یافته.
• گازسوز شدن بسیاری از تاکسی‌ها و کوره‌های آجرپزی.

با این حال، وی خاطرنشان کرد که با شروع ناترازی‌ها در حوزه انرژی کشور، وضعیت هوای اراک رو به وخامت گذاشته و مردم این شهر هم در فصل زمستان و هم تابستان با آلودگی هوا مواجه هستند. اقدامات شهرداری اراک، از جمله اضافه شدن اتوبوس‌های برقی به ناوگان حمل و نقل عمومی، قابل تقدیر است.

تولید انرژی خورشیدی؛ راهکاری برای آینده

استان مرکزی در راستای کمک به شرایط ناترازی انرژی کشور، هدف‌گذاری ایجاد پنج‌هزار مگاوات انرژی خورشیدی را در طول سه سال در دستور کار قرار داده که تاکنون با موفقیت‌هایی همراه بوده است.

درخواست فرماندار اراک و وضعیت ایستگاه‌های سنجش

عبدالرضا حاج‌علی‌بیگی، فرماندار اراک، ابراز امیدواری کرد که حضور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به استان مرکزی، هدیه‌ای ارزشمند در راستای قطع مازوت یا اختصاص مازوت کم‌سولفور برای نیروگاه شازند باشد. وی با اشاره به اتمام منابع آبی اراک و وضعیت نامناسب هوا، خواستار پیگیری جدی این موضوع در دولت و اخذ مصوبه شد.

علیرضا محرابیان، رئیس امور آزمایشگاه‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی، وضعیت ایستگاه‌های سنجش آلایندگی هوا را تشریح کرد:

• هفت ایستگاه سنجش آلایندگی هوا در اراک وجود دارد که یک ایستگاه از مدار خارج شده است.
• اکثر ایستگاه‌ها تنها سنجش گرد و غبار را انجام می‌دهند.
• شهرداری اراک برای اولین بار پس از ۱۰ سال، یک ایستگاه مدرن خریداری و نصب کرده است.

وی آمار روزهای هوای اراک از ابتدای سال جاری را به شرح زیر اعلام کرد:

محرابیان افزود که آلاینده مسئول هوای اراک تاکنون، ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون بوده است. وی همچنین اشاره کرد که ثبت آلاینده دی‌اکسید گوگرد در هیچ شهری به جز اراک تاکنون گزارش نشده است.

نقش صنایع و تالاب میقان در آلودگی هوا

امیر انصاری، سرپرست اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی، به نقش صنایع و تالاب میقان در آلودگی هوای اراک پرداخت:

• صنایع شرق اراک: صنایع مادر مانند ایرالکو، کمباین‌سازی، هپکو و آذرآب در شرق اراک قرار دارند.
• تالاب میقان: در ۶ ماه اول سال، گرد و غبار نمکی تالاب کویری میقان با وزش بادهای قم و دشت‌های مرکزی به آلودگی صنایع اضافه می‌شود.
• صنایع غرب اراک: در ۶ ماه دوم سال، آلاینده‌های نیروگاه، پتروشیمی و پالایشگاه با وزش بادهای جنوب و جنوب غربی به اراک وارد شده و شرایط را به حالت اضطرار می‌رساند.

انصاری تاکید کرد که وضعیت دی‌اکسید گوگرد در اراک بی‌سابقه است و نیاز است شرایط هوای این شهر به صورت ملی دیده شود. وی همچنین خواستار تزریق ۲ هزار میلیارد ریال از سوی شهرداری و شورای اسلامی برای به‌روزرسانی ایستگاه‌های موجود و اضافه کردن پنج ایستگاه جدید شد.

مطالبات فعالان محیط زیست

حمید اخوان، مدیرعامل موسسه سبزاندیشان اراک، خواستار اعمال ماده ۱۲ برای نیروگاه شازند شد و گفت: «این صنعت آلاینده فرسوده است، جانمایی آن غلط بوده و توان نصب فیلتراسیون هم ندارد.» وی پیشنهاد داد که حکم تعطیلی این واحد در کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا مطرح و این صنعت به نقطه دیگری منتقل شود.

سیاوش آقاخانی، رئیس شبکه مردم نهاد زیست محیطی استان مرکزی، نیز به آلایندگی شدید ایرالکو اشاره کرد و افزود: «آلایندگی ایرالکو کمتر از نیروگاه نیست و این واحد صنعتی تاکنون واحد آندسازی خود را علی‌رغم تعهدات چندین‌باره به بیرون از شهر منتقل نکرده است.» وی از دولت خواست تا با نگاه ویژه به اراک، شرایطی برای نوسازی صنایع فراهم آورد.