چالش‌ها و روندهای بازار جهانی حمل‌ونقل هوایی بار در ماه مه ۲۰۲۵

اثر سیاست‌های تجاری بر بازار جهانی

گزارش انجمن بین‌المللی ترابری هوایی (IATA) نشان می‌دهد که با وجود سیاست‌های محدودکننده تجاری آمریکا، صادرات فناوری همچنان از بازار حمل‌ونقل هوایی بار حمایت کرده و حجم بار هوایی در اکثر بازارها قوی مانده است. با این حال، مسیرهای مرتبط با آمریکای شمالی کاهش قابل‌توجهی در حجم تقاضا را تجربه کرده‌اند.

کالاهای فناوری، الکترونیک، پوشاک و اقلام مصرفی که معمولاً بین آوریل تا ژوئن جابه‌جا می‌شدند، امسال به دلیل تغییرات تعرفه‌ای زودتر از موعد ارسال شدند. این امر باعث افزایش حجم بار در ابتدای سال شد، اما برخی کالاها نیز به دلیل انتقال خطوط تولید به کشورهای با شرایط صادراتی مطلوب‌تر، با تأخیر مواجه شدند.

عملکرد منطقه‌ای در حمل‌ونقل هوایی بار

از منظر منطقه‌ای، عملکرد بازار حمل‌ونقل هوایی بار در ماه مه ۲۰۲۵ به شرح زیر است:

• آسیا-اقیانوسیه: با رشد سالانه ۸ درصدی، قوی‌ترین عملکرد را داشت، هرچند نسبت به ماه قبل ۱.۶ درصد کاهش یافته است.
• اروپا: رشد متعادل ۱.۶ درصدی را ثبت کرد و نسبت به آوریل ۱.۶ درصد افت داشت.
• آفریقا: با کاهش بیش از ۲ درصدی سالانه و افت ۵.۳ درصدی نسبت به ماه قبل مواجه شد.
• خاورمیانه: برای دومین ماه متوالی روند رو به رشدی را ثبت کرد و با رشد ۳.۶ درصدی، پس از آسیا-اقیانوسیه، بالاترین افزایش را داشت و نسبت به آوریل ۱.۴ درصد بهبود یافت.
• آمریکای لاتین و کارائیب: رشد سالانه ۳.۱ درصدی را ثبت کرد، اما نسبت به ماه قبل ۷.۲ درصد کاهش داشت.
• آمریکای شمالی: با کاهش ۵.۸ درصدی سالانه و افت ۱۰.۳ درصدی نسبت به آوریل، ضعیف‌ترین عملکرد را ثبت کرد.

مسیرهای پررونق حمل بار هوایی

در میانه بهار، مسیرهای اصلی اروپا و خاورمیانه به آسیا شاهد افزایش حجم بار در بخش حمل‌ونقل هوایی بودند:

• مسیر اروپا-آسیا: با رشد سالانه ۱۳ درصدی، ۲.۳ درصد بهتر از آوریل عمل کرد.
• مسیر خاورمیانه-اروپا: ۴ درصد نسبت به آوریل بهبود داشت.
• حجم انتقال بار هوایی در داخل اروپا: ۴.۷ درصد نسبت به آوریل افزایش یافت، اگرچه نسبت به سال قبل ۲.۸ درصد کاهش را نشان داد.
• مسیر ترانس‌آتلانتیک آمریکای شمالی-اروپا: دومین مسیر پررفت‌وآمد جهان، ۸ درصد رشد سالانه داشت، اما حدود ۲ درصد نسبت به آوریل کاهش یافت.
• مسیر خاورمیانه-آسیا: با رشد ۱۰.۸ درصدی، جایگاه دومین مسیر برتر را تثبیت کرد و نسبت به آوریل ۴ درصد بهبود یافت.

ظرفیت جهانی و نرخ بهره‌برداری

ظرفیت جهانی حمل‌ونقل هوایی بار در ماه مه سال جاری به رکورد ۵۲.۶ میلیارد تن-کیلومتر رسید که ۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش داشت. نرخ بهره‌برداری از ظرفیت (CLF) با کاهش ۰.۱ درصدی به ۴۴.۵ درصد رسید که نشان‌دهنده پایان روند بارگذاری‌های زودهنگام است. افزایش ظرفیت بار در محفظه هواپیماهای مسافربری به دلیل فصل پرمسافر تابستان نیز در کاهش بهره‌برداری مؤثر بود.

در این ماه، اکثر مناطق با کاهش اندکی در نرخ بهره‌برداری ظرفیت حمل بار هوایی مواجه شدند، اما آسیا-اقیانوسیه با رشد ۱.۱ درصدی انعطاف‌پذیری تجارت منطقه‌ای را نشان داد و اروپا با ۵۱.۸ درصد، بالاترین نرخ بهره‌برداری را داشت. حوزه آمریکا نیز پایین‌ترین نرخ بهره‌برداری ظرفیت را داشت و بیشترین کاهش را تجربه کرد که با جنگ تعرفه‌ای ترامپ ارتباطی آشکار دارد.

سهم بار و مسافر از ظرفیت هوانوردی

تقسیم ظرفیت میان هواپیماهای مسافربری (Belly-Hold) و اختصاصی (Freighters) در یک سال گذشته ثابت ماند؛ به طوری که ۵۶ درصد ظرفیت مربوط به محفظه بار هواپیماهای مسافربری و بقیه متعلق به هواپیماهای اختصاصی بوده است.

ظرفیت محفظه بار هواپیماهای مسافربری در مه ۲۰۲۵ با رشد سالانه بیش از ۵ درصدی، بیشترین میزان از سال ۲۰۱۹ را ثبت کرد که به افزایش سفرهای مسافری فصول مطبوع برای سفر مرتبط است. در مقابل، ظرفیت هواپیماهای باربری اختصاصی ۱.۲ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافت که نسبت به آوریل ۳.۸ درصد افت داشت. این روند ناشی از کاهش تقاضا در مسیرهای اصلی بین‌المللی مانند آمریکای شمالی-آسیاست.

تأثیر کاهش قیمت سوخت جت

کاهش قیمت سوخت جت مهم‌ترین عامل مؤثر بر کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل هوایی است. قیمت نفت خام برنت در ماه مه ۲۰۲۵ به طور متوسط به حدود ۶۴ دلار به ازای هر بشکه رسید که دهمین ماه متوالی کاهش سالانه را نشان می‌دهد؛ این رقم حدود ۲۱ درصد کمتر از سال قبل و ۵.۴ درصد کمتر از ماه آوریل است.

به دنبال این نوسان، قیمت سوخت جت نیز ۱۸.۸ درصد سالانه و ۴.۳ درصد ماهانه کاهش داشت که چهارمین ماه متوالی نزول است. این کاهش در شرایطی رخ می‌دهد که بیمه کشتیرانی در سایه تنش‌های ژئوپلیتیک گران شده و بر هزینه کلی حمل‌بار دریایی افزوده است؛ موضوعی که در ماه‌های اخیر موجب شیفت تدریجی بخشی از تقاضای حمل بار از مد دریایی به هوایی شده است.

رابطه تولید صنعتی و حمل‌ونقل هوایی

تولید صنعتی و حمل‌ونقل کالا رابطه نزدیکی دارند. تولید صنعتی جهانی در آوریل ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۲.۶ درصد رشد داشت که منجر به افزایش ۶.۸ درصدی حجم کل بار شد. اما در مه ۲۰۲۵ شاخص تن-کیلومتر بار (CTK) پس از تعدیل فصلی، یک درصد کاهش یافت و دوره رشد دو ماهه پایان یافت.

شاخص تولید صنعتی جهانی (PMI) در مه ۲۰۲۵ به ۴۹ کاهش یافت و برای نخستین بار در سال جاری به زیر ۵۰ رسید که نشانه افت تولید نسبت به ماه قبل از آن است. در عین حال، سفارش‌های صادراتی جدید ۱.۶ واحد افزایش یافته که متأثر از تغییرات سیاست تجاری آمریکاست و جریان تقاضا و تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.