پارادوکس اقلیمی: هوای پاک در چین، زمین را گرم‌تر می‌کند

پارادوکس محیط زیست: هوای پاک و گرمایش زمین

گرمایش جهانی از سال ۲۰۱۰ شتاب بیشتری گرفته و دهه گذشته را به گرم‌ترین سال‌ها تبدیل کرده است. در حالی که دلایل دقیق این روند هنوز کاملاً مشخص نیست، مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد که کاهش آلاینده‌های جوی، به ویژه در چین و شرق آسیا، نقش مهمی در این شتاب ایفا کرده است. این پدیده به عنوان «پارادوکس محیط زیست» شناخته می‌شود.

پژوهش‌های پیشین به کاهش گازهای گوگردی ناشی از حمل‌ونقل دریایی اشاره داشتند، اما این اقدامات که از سال ۲۰۲۰ آغاز شده‌اند، برای توضیح شتاب کنونی گرمایش جهانی کافی نیستند. پژوهشگران ناسا نیز تغییرات در پوشش ابرها، به ویژه کاهش ابرها در مناطق گرمسیری و شمال اقیانوس آرام را مؤثر دانسته‌اند.

با این حال، یکی از عوامل مهمی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته، تأثیر سیاست‌های سختگیرانه کشورهای شرق آسیا، به ویژه چین، در مبارزه با آلودگی هوا و بهبود سلامت عمومی است. از سال ۲۰۱۳، میزان انتشار دی‌اکسید گوگرد در شرق آسیا حدود ۷۵ درصد کاهش یافته است. این کاهش هم‌زمان با افزایش شتاب گرمایش جهانی رخ داده است.

پژوهش جدید که با مشارکت هشت گروه مدل‌ساز اقلیم از سراسر جهان انجام شده، ارتباط میان بهبود کیفیت هوای شرق آسیا و افزایش دمای جهانی را بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که هوای آلوده پیش از این، تأثیر کامل گرمایش زمین را پنهان کرده بود. اکنون با کاهش آلودگی، بخش بیشتری از گرمایش ناشی از گازهای گلخانه‌ای آشکار شده است.

آلودگی هوا، علاوه بر اینکه موجب مرگ زودرس میلیون‌ها انسان شده، با جلوگیری از رسیدن نور خورشید به سطح زمین، اثر خنک‌کنندگی موقتی ایجاد می‌کرد. با حذف این آلودگی‌ها که برای سلامت انسان ضروری است، اثر حفاظتی مصنوعی آن‌ها از بین رفته و از آنجا که انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان رو به افزایش بوده، سطح زمین با سرعت بیشتری گرم شده است.

مدل‌سازی و نتایج شبیه‌سازی‌ها

محققان برای بررسی دقیق‌تر این پدیده، از ۱۶۰ شبیه‌سازی رایانه‌ای با استفاده از هشت مدل اقلیمی جهانی بهره گرفتند. این شبیه‌سازی‌ها، روند پاک‌سازی آلودگی مشابه آنچه از سال ۲۰۱۰ در واقعیت رخ داده را بازتاب می‌دادند. نتیجه این مدل‌سازی‌ها، افزایش دمای جهانی به میزان تقریبی ۰.۰۷ درجه سلسیوس بود.

اگرچه این عدد در مقایسه با کل گرمایش جهانی از سال ۱۸۵۰ تاکنون (حدود ۱.۳ درجه سلسیوس) کوچک به نظر می‌رسد، اما برای توضیح شتاب اخیر در گرمایش جهانی، در صورت کنار گذاشتن نوسانات سالانه دما ناشی از چرخه‌های طبیعی مانند پدیده ال‌نینو، کافی است.

بر اساس روندهای بلندمدت، انتظار می‌رفت از سال ۲۰۱۰ تاکنون افزایش دما در حدود ۰.۲۳ درجه سلسیوس رخ دهد. اما در واقع، افزایش دمای اندازه‌گیری‌شده حدود ۰.۳۳ درجه سلسیوس بوده است. حدود ۰.۱ درجه سلسیوس از این مقدار را می‌توان عمدتاً با کاهش آلودگی هوای شرق آسیا توضیح داد. عوامل دیگری مانند تغییر در گازهای منتشرشده از کشتی‌ها و افزایش شدید غلظت متان در جو نیز در این روند دخیل هستند.

آلودگی هوا با بازتاب نور خورشید یا تغییر در ویژگی‌های ابرها که باعث بازتاب بیشتر نور می‌شود، موجب خنکی می‌گردد. پاک‌سازی آلودگی در شرق آسیا به دلیل کاهش اثر سایه‌افکنی ناشی از آلودگی در همان منطقه، بر دمای جهانی تأثیر می‌گذارد. همچنین، با کاهش آلودگی، میزان انتقال آن به سوی شمال اقیانوس آرام کمتر شده، که نتیجه آن کاهش انعکاس نور خورشید از ابرهای شرق اقیانوس آرام است.

الگوی این تغییرات در سراسر شمال اقیانوس آرام که در مدل‌ها شبیه‌سازی شده، با داده‌های ماهواره‌ای همخوانی دارد. مدل‌ها و اندازه‌گیری‌های دما نیز افزایش قابل توجه دما را در ناحیه پایین‌دست شرق آسیا، یعنی شمال اقیانوس آرام، نشان می‌دهند.

آینده گرمایش زمین

عامل اصلی گرمایش جهانی همچنان انتشار گازهای گلخانه‌ای است و پاک‌سازی آلودگی هوا امری ضروری و به تأخیر افتاده بوده است. این اقدام باعث افزایش دما نشده، بلکه تنها پوشش خنک‌کننده‌ای را که تا حدی ما را از پدیده‌های شدید اقلیمی و دیگر پیامدهای شناخته‌شده تغییرات اقلیم محافظت می‌کرده، کنار زده است.

گرمایش زمین در دهه‌های آینده نیز ادامه خواهد داشت. انتشار گذشته و آینده گازهای گلخانه‌ای تأثیرات اقلیمی بلندمدتی در پی خواهد داشت. اما آلودگی هوا برخلاف آن، ظرف مدت کوتاهی از جو حذف می‌شود و در نتیجه، شتاب‌گیری اخیر در گرمایش ناشی از برداشته شدن این نقاب ممکن است موقتی باشد.