رشد نقدینگی فراتر از هدف‌گذاری؛ پول رکورد ۱۸ ماهه را شکست

رشد نقدینگی فراتر از انتظار

حجم نقدینگی اقتصاد ایران در پایان اسفندماه ۱۴۰۳ به ۱۰۱۶۶ همت رسید که نسبت به اسفند ۱۴۰۲، ۲۹.۱ درصد رشد داشته است. این در حالی است که هدف‌گذاری بانک مرکزی برای رشد نقدینگی تا پایان سال گذشته، ۲۵ درصد (با دامنه تغییر ۲ واحد درصد) تعیین شده بود. این نرخ رشد، بالاترین رقم طی ۲۲ ماه منتهی به اسفند ۱۴۰۳ محسوب می‌شود و نسبت به رشد ۲۴.۳ درصدی در اسفند ۱۴۰۲، ۴.۸ واحد درصد افزایش یافته است.

کارشناسان معتقدند افزایش رشد نقدینگی در ماه پایانی سال ۱۴۰۳ می‌تواند ناشی از سیاست‌های انبساطی برای تامین مالی بانک‌ها یا اقدامات برای خروج از رکود باشد.

توضیحات بانک مرکزی و چالش‌های پیش‌رو

بانک مرکزی در گزارش خود توضیح داده است که برای جلوگیری از ورود نااطمینانی‌ها به اقتصاد و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی، تلاش کرده تا با هموارسازی رشد نقدینگی، به تامین مالی دولت، بنگاه‌ها و خانوارها کمک کند. در پایان سال ۱۴۰۳، جلوگیری از کمبود نقدینگی دولت در اولویت این نهاد قرار گرفته است.

کنترل رشد نقدینگی و دستیابی به نرخ رشد هدف، از پیش‌نیازهای اصلی کنترل تورم است. با این حال، به عقیده کارشناسان، این مهم نیازمند پیش‌شرط‌هایی نظیر استقلال بانک مرکزی و ثبات در بازارهای مالی است. در غیاب این پیش‌شرط‌ها، بانک مرکزی در ماه‌های پایانی سال گذشته، اقداماتی را برای افزایش ثبات اقتصادی کوتاه‌مدت و عمل به تکالیف دولتی انجام داده است:

• انتشار اوراق بدهی مازاد بر مقدار مصوب قانون بودجه.
• خرید بخش قابل توجهی از اوراق دولت توسط بانک‌ها.
• آزادسازی سپرده قانونی بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج.
• تسویه بخشی از مطالبات بانک‌ها از بانک مرکزی برای اجرای قانون رفع موانع تولید.

رکورد ۱۸ ماهه رشد پول و دلایل آن

«پول» به عنوان جزء تورم‌زای نقدینگی، در اسفندماه ۱۴۰۳ رشد نقطه‌به‌نقطه قابل توجهی داشته و به ۳۷.۵ درصد رسیده است. این رقم بالاترین سطح در ۱۸ ماه گذشته است و حجم پول را به حدود ۲۶۳۲ هزار میلیارد تومان رسانده است. این در حالی است که رشد حجم پول در اسفند ۱۴۰۲، معادل ۱۷.۵ درصد بود.

بخش عمده‌ای از این رشد، مربوط به افزایش سپرده‌های دیداری بوده است. کارشناسان، نااطمینانی‌های اقتصادی، افزایش انتظارات تورمی و گمانه‌زنی‌ها درباره افزایش تنش‌ها را از مهم‌ترین دلایل این پدیده می‌دانند. این وضعیت نشان‌دهنده تمایل بیشتر افراد به نقد کردن سپرده‌ها یا تبدیل آن به دارایی‌های امن و کاهش تمایل برای سپرده‌گذاری بلندمدت است.

در مقابل، رشد نقطه‌به‌نقطه حجم شبه‌پول در اسفند ۱۴۰۳، ۲۶.۴ درصد گزارش شده که نسبت به سال ۱۴۰۲، ۰.۳ واحد درصد کاهش یافته است.

کاهش رشد پایه پولی

پایه پولی در پایان سال ۱۴۰۳ به ۱۳۵۹ همت رسیده است. رشد این شاخص در اسفند سال گذشته ۲۴.۵ درصد گزارش شده که در مقایسه با رقم مشابه در سال ۱۴۰۲ (۲۷.۸ درصد)، ۳.۳ واحد درصد کاهش داشته است.

دلایل اصلی کاهش رشد پایه پولی عبارتند از:

• کاهش خالص سایر اقلام بانک مرکزی: با سهم منفی ۱۱۷ واحد درصدی.
• کاهش خالص مطالبات بخش دولتی از بانک مرکزی: عمدتاً به دلیل افزایش سپرده بخش دولتی نزد بانک مرکزی، با سهم کاهنده ۱۷.۴ واحد درصدی در رشد پایه پولی.

همچنین، نرخ ضریب فزاینده نقدینگی در پایان ۱۴۰۳ به حدود ۷.۵ واحد رسیده که رشد نقطه‌به‌نقطه آن حدود ۳.۷ درصد بوده است.