دکترین نیکسون: استراتژی ترامپ برای کاهش بار آمریکا در جهان

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، همواره ویژگی‌های مشابه ریچارد نیکسون را از خود نشان داده است؛ از شیوه‌های قدرت‌طلبانه در اداره کشور تا تمایل به بازتنظیم سهم آمریکا در رهبری بین‌المللی. وقایع اخیر این تصور را برای او ایجاد کرده که احیای استراتژی جهانی نیکسون، که در آن آمریکا با واگذاری مسئولیت بیشتر به قدرت‌های دوست، از بار سنگین خود می‌کاهد، امکان‌پذیر است.

دکترین نیکسون: ریشه‌ها و اهداف

دکترین نیکسون، که دهه‌ها پیش شکل گرفت، پاسخی به گسترش بیش از حد تعهدات آمریکا پس از جنگ ویتنام بود. در ژوئیه ۱۹۶۹، نیکسون اعلام کرد که ایالات متحده به تعهدات خود در آسیا پایبند خواهد ماند، اما از متحدان انتظار می‌رود مسئولیت بیشتری در دفاع از خود بر عهده بگیرند. این سیاست به استراتژی‌ای تبدیل شد که در آن آمریکا به قدرت‌های هم‌سو در مناطق کلیدی نقش معاون کلانتری می‌داد تا خود بتواند مانورهای بلندپروازانه‌تری در صحنه جهانی انجام دهد.

ایران (دهه ۱۹۷۰): تحت حکومت شاه، شورشیان مارکسیست سرکوب و رژیم‌های طرفدار شوروی در خلیج فارس بی‌ثبات شدند.
برزیل: جنبش‌های چپ در آمریکای جنوبی تضعیف شدند.
آفریقای جنوبی: رژیم آپارتاید، جنوب این قاره را زیر نظر گرفت.

در همین حال، نیکسون از ویتنام عقب‌نشینی کرد، با چین آشتی کرد، با شوروی بر سر سلاح‌های هسته‌ای مذاکره کرد و موقعیت جهانی آمریکا را منطقی‌تر ساخت.

ترامپ و احیای دکترین نیکسون

منطق مشابهی برای ترامپ نیز جذاب است. او همواره به دنبال کاهش تعهدات امنیتی آمریکا بوده و تلاش کرده متحدان را وادار به تأمین امنیت خود کند. هدف او آمریکایی است که با عدم درگیری در بحران‌های منطقه‌ای، آزادی عمل بیشتری داشته باشد.

مشاوران ارشد پنتاگون ترامپ معتقدند آمریکا با مشکلاتی در خاورمیانه، اوکراین و شرق دور مواجه است که بیش از توانش برای مدیریت ایمن آن‌هاست. به نظر می‌رسد ترامپ نمونه‌ای عملی برای نسخه جدیدی از دکترین نیکسون یافته است:

خاورمیانه: از اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل اقداماتی انجام داده که دقیقاً مطابق خواست آمریکا در خاورمیانه بوده است.
اروپا: ترامپ خواهان الگویی مشابه در اروپا است و می‌خواهد اروپایی‌ها مسئولیت اصلی حمایت از اوکراین و حفاظت از قاره را بر عهده گیرند. او ادعا می‌کند ناتو را برای افزایش بودجه نظامی به تحرک واداشته و اعلام کرده که اروپا باید بار مالی کمک‌های نظامی به اوکراین را بر دوش بکشد. ترامپ آینده‌ای را تصور می‌کند که در آن دفاع از اروپا بر دوش قدرت‌های منطقه‌ای مهم مانند فرانسه، بریتانیا، آلمان و کشورهای جبهه‌ای متعهد مانند لهستان و فنلاند باشد.

چالش‌های دکترین جدید نیکسون

این ترتیب در کاخ سفید جذاب است، زیرا توازن دشوار میان اروپا و آسیا را برای یک ابرقدرت بیش از حد درگیر آسان‌تر می‌کند. اما چالش‌های دکترین جدید نیکسون در اینجا پدیدار می‌شوند:

۱. از دست دادن کنترل

واگذاری مسئولیت، به‌ناچار با از دست دادن بخشی از کنترل همراه است. در دهه ۱۹۷۰، شاه ایران ناگهان با رژیم عراق توافقی امضا کرد و متحدان کُرد آمریکا را رها کرد. در دهه ۲۰۲۰، اسرائیل ترامپ بی‌میل را به جنگ با ایران کشاند. نیابتی‌ها ذهن و اهداف خود را دارند.

۲. نیاز به حضور مستمر آمریکا

نسخه دوم دکترین نیکسون همچنان نیازمند حضور مستمر آمریکا است. اسرائیل بدون حمایت آمریکا نمی‌توانست ادامه دهد. حتی اروپایی قدرتمندتر نیز برای مهار روسیه به کمک آمریکا نیاز خواهد داشت، از جمله در زمینه‌های برتری هوایی، زیرساخت فرماندهی و کنترل، بازدارندگی هسته‌ای استراتژیک و دیگر ظرفیت‌های منحصر به فردی که پایه دفاع فراآتلانتیکی را تشکیل می‌دهند. معماری‌های امنیتی منطقه‌ای کلیدی طی دهه‌های گذشته حول محور مشارکت آمریکا ساخته شده‌اند و بدون حضور آمریکا کار نخواهند کرد.

۳. عدم کارایی در همه مناطق

یک استراتژی نئونیکسونی در همه جا کارساز نخواهد بود:

خاورمیانه: شرایط متفاوت از جاهای دیگر است.
اروپا: این سیاست ممکن اما چالش‌برانگیزتر است، زیرا متحدان آمریکا از نظر نظامی همچنان ضعیف هستند، حتی اگر از لحاظ قدرت اقتصادی و هزینه‌های دفاعی از روسیه پیشی گرفته باشند.
هند و اقیانوسیه: این دکترین به فاجعه خواهد انجامید؛ جایی که چین با سرعت در حال آماده شدن برای جنگ است و از نظر نظامی، به تنهایی از مجموع تمام متحدان آمریکا در منطقه قوی‌تر است.

اگر واشینگتن بخواهد مسئولیت‌های امنیتی خود در آسیا را به دیگران واگذار کند، یا منطقه را به دست چین خواهد سپرد یا باعث مسابقه هسته‌ای خواهد شد؛ چراکه کشورهایی چون ژاپن و کره جنوبی با شتاب به دنبال بمب اتم خواهند رفت. دکترین اصلی نیکسون در آسیا متولد شد، اما ممکن است احیای آن، در همان‌جا، به مرگش بیانجامد.