ایران در رتبه ۹۱ جهان در شاخص آمادگی دولت برای هوش مصنوعی؛ ضعف در سیاست‌گذاری و زیرساخت

جایگاه ایران در شاخص جهانی هوش مصنوعی

ایران در شاخص جهانی هوش مصنوعی دولت (GAI) در سال ۲۰۲۴، با کسب امتیاز ۴۳.۸۸، در جایگاه ۹۱ از میان ۱۸۸ کشور جهان قرار گرفته است. این رتبه، هرچند نسبت به سال گذشته ۳ پله بهبود یافته، اما همچنان فاصله قابل توجهی با کشورهای پیشتاز منطقه و جهان دارد. در میان کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA)، ایران رتبه نهم را به خود اختصاص داده است.

امتیاز کلی ایران در این گزارش ۴۹.۴ از ۱۰۰ اعلام شده است. چالش‌هایی نظیر تحریم‌ها و کمبود زیرساخت‌ها به عنوان موانع اصلی رقابت با پیشگامان این حوزه مانند امارات و عربستان سعودی ذکر شده‌اند.

ارکان ارزیابی شاخص آمادگی دولت برای هوش مصنوعی

شاخص جهانی هوش مصنوعی دولت، آمادگی کشورها را برای بهره‌برداری از فناوری هوش مصنوعی بر اساس سه رکن اصلی ارزیابی می‌کند:

• سرمایه‌گذاری: میزان بودجه و منابع اختصاص یافته به توسعه هوش مصنوعی.
• نوآوری: ظرفیت کشور در تولید دانش و فناوری‌های جدید هوش مصنوعی.
• اجرا و پیاده‌سازی: توانایی دولت در به‌کارگیری و عملیاتی کردن راهکارهای هوش مصنوعی.

این شاخص همچنین دو معیار اصلی را با وزن ۲۵/۷۵ درصد ترکیب می‌کند:

• ظرفیت مطلق: شامل قدرت محاسباتی، سرمایه‌گذاری و ثبت اختراع.
• ظرفیت نسبی: ظرفیت نسبت به جمعیت و اقتصاد کشور.

نقاط ضعف کلیدی دولت ایران

گزارش مرکز تحقیقات مخابرات ایران به وضوح نشان می‌دهد که دولت ایران در رکن‌های مرتبط با سیاست‌گذاری و زیرساخت دیجیتال عملکرد بسیار ضعیفی داشته است. در سال ۲۰۲۴، پایین‌ترین امتیازهای ایران در زیرشاخص‌های زیر به ثبت رسیده است:

• ظرفیت دیجیتال: امتیاز ۴۴.۸۱ که نشان‌دهنده کاهش معنادار نسبت به سال گذشته است.
• زیرساخت: امتیاز بسیار پایین ۲۱.۶۸ که یکی از ضعیف‌ترین عملکردها در کل منطقه محسوب می‌شود.
• سازگاری: نشان‌دهنده ناکارآمدی سیاست‌گذاری‌ها در زمینه توسعه زیرساخت‌های لازم برای هوش مصنوعی.

علاوه بر این، ضعف دولت ایران در حوزه «حاکمیت و اخلاق» نیز مشهود است. نبود اسناد راهبردی و سیاست‌های کلان و منسجم برای توسعه هوش مصنوعی در سال‌های گذشته، باعث افت محسوس امتیاز ایران در این حوزه شده است.

مقایسه با کشورهای پیشتاز منطقه و جهان

کشورهای منطقه مانند امارات متحده عربی و عربستان سعودی فاصله قابل توجهی با ایران در این شاخص دارند:

این ارقام نشان‌دهنده استراتژی قوی‌تر و سرمایه‌گذاری مناسب‌تر این کشورها در حوزه هوش مصنوعی است. کشورهای موفق جهانی مانند سنگاپور، اسرائیل و سوئیس نیز با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، تقویت ظرفیت دیجیتال و توسعه سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه، ظرفیت قابل‌توجهی برای پذیرش و به‌کارگیری فناوری هوش مصنوعی ایجاد کرده‌اند.

نیاز به اصلاحات و سرمایه‌گذاری

گزارش شاخص جهانی هوش مصنوعی دولت به این نتیجه می‌رسد که ایران برای دستیابی به پیشرفت محسوس در حوزه هوش مصنوعی نیازمند اصلاحات جدی و سرمایه‌گذاری گسترده است. این اصلاحات باید شامل موارد زیر باشد:

• توسعه زیرساخت‌های دیجیتال.
• تدوین سیاست‌های شفاف و هدفمند.
• ایجاد محیط سازگار و نوآورانه.

تنها با این اقدامات می‌توان شکاف عمیق ایران با کشورهای پیشتاز در این فناوری حیاتی را جبران کرد.