چرا اسرائیل برای حمایت از دروزی‌ها سوریه را بمباران می‌کند؟

دروزی‌ها در سوریه: جمعیتی کوچک با استراتژی بقا

دروزی‌ها، با جمعیتی حدود ۳ درصد از کل جمعیت سوریه (حدود ۷۰۰ هزار نفر پیش از جنگ داخلی)، عمدتاً در استان جنوبی سویدا، بلندی‌های جولان و مناطق روستایی اطراف دمشق ساکن هستند. بخش قابل توجهی از دروزی‌ها در بلندی‌های جولان اشغالی، شهروند اسرائیل محسوب شده و خدمت سربازی اجباری را نیز انجام می‌دهند.

در طول جنگ داخلی سوریه، دروزی‌ها با تشکیل نیروهای شبه‌نظامی، صرفاً به دفاع از مناطق خود پرداختند و موضعی بی‌طرفانه اتخاذ کردند.

احمد شراوی، تحلیل‌گر پژوهشی در «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها»، تأکید می‌کند که هدف آن‌ها «محافظت از جامعه خودشان بود، نه جنگ با رژیم یا تغییر حکومت».

عایشه کارابات، روزنامه‌نگار و نویسنده حوزه خاورمیانه، سیاست دروزی‌ها را در یک جمله خلاصه می‌کند: «دروزی‌ها عموماً فقط یک هدف دارند: بقای خودشان.» او می‌افزاید که رهبری دروزی‌ها در هر کشور متفاوت است و آن‌ها برای بقا، هر کاری لازم باشد انجام می‌دهند و نه با رژیم درگیر می‌شوند و نه با مخالفان آن.

تشدید درگیری‌ها و مداخله اسرائیل

درگیری‌های اخیر میان طایفه‌های بدوی و دروزی‌ها در سویدا از ۱۳ ژوئیه آغاز شد و به سرعت گسترش یافت. سازمان دیده‌بان حقوق بشر سوریه گزارش داده است که از این تاریخ تاکنون، بیش از ۵۰۰ نفر در این درگیری‌ها کشته شده‌اند. در ۱۵ ژوئیه، نیروهای دولتی سوریه وارد محله‌های دروزی‌نشین شدند و پس از اعزام نیرو، سلاح و واحدهای زرهی از سوی دمشق، اسرائیل بلافاصله واحدهای ارتش سوریه در اطراف سویدا را بمباران کرد.

این حملات شامل ورودی ستاد کل ارتش سوریه در دمشق و یک «نقطه نظامی» در نزدیکی دفتر ریاست‌جمهوری نیز شد. در شامگاه ۱۶ ژوئیه، آتش‌بس در منطقه برقرار شد.

این نخستین بار نیست که اسرائیل به بهانه حمایت از دروزی‌ها در سوریه مداخله می‌کند. در ۲۹ آوریل نیز، پس از درگیری‌های مشابه میان گروه‌های مسلح سنی و دروزی‌ها و اعزام نیروهای دولتی به سویدا، اسرائیل دو بار به مواضع حکومت سوریه حمله هوایی کرد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در آن زمان صراحتاً اعلام کرد:

«ما اجازه نخواهیم داد که نیروهایی در جنوب دمشق مستقر شوند یا خطری متوجه جامعه دروزی شود.»

پیوند تاریخی و منافع متقابل اسرائیل و دروزی‌ها

ست فرانزمن، روزنامه‌نگار و استاد دانشگاه اسرائیلی، به «پیوند خاص» میان یهودیان و دروزی‌ها اشاره می‌کند که به دوران تأسیس اسرائیل بازمی‌گردد. او معتقد است که پس از سرنگونی رژیم بشار اسد، اسرائیل گروه‌های رادیکال حامی دولت جدید دمشق را تهدیدی برای دروزی‌های جنوب سوریه می‌داند. دروزی‌های اسرائیل نیز از دولت خود خواسته‌اند که از بستگانشان در سوریه محافظت کند.

دروزی‌ها، با حفظ فرهنگ و باورهای خود در ساختاری بسته، توانسته‌اند با تحلیل دقیق توازن‌های ژئوپلیتیک در منطقه، بقای خود را تضمین کنند. شراوی می‌گوید هدف اصلی این جامعه «بقا» است و آن‌ها در طول تاریخ، سیاست پذیرش حاکمیت مسلط را دنبال کرده‌اند. او می‌افزاید:

«وقتی اسرائیل تأسیس شد، دریافتند که اگر با جامعه یهودی رابطه‌ای مناسب برقرار کنند، به آن‌ها اجازه داده خواهد شد که وجود داشته باشند، و بنابراین با دولت اسرائیل همراه شدند.»

کارابات نیز تأکید می‌کند که دروزی‌ها با انجام وظایف شهروندی در اسرائیل، امتیازات زیادی به دست آورده‌اند و در میان شهروندان عرب اسرائیل، از بیشترین امتیازات برخوردارند. این حمایت تا جایی است که مرزها برای جوامع دروزی ساکن در دو سوی بلندی‌های جولان باز می‌شود و حتی ازدواج میان دروزی‌های سوری و اسرائیلی صورت می‌گیرد.

جامعه‌ای چندپاره و آینده نامعلوم

شراوی اشاره می‌کند که دروزی‌ها از سقوط سریع حکومت اسد و روی کار آمدن دولتی با ریشه‌های اسلام‌گرای افراطی نگران هستند. این جامعه اکنون بین اعتماد سنتی به دولت مرکزی و نیاز به دفاع از خود دچار دوگانگی شده است:

• گروهی از ورود ارتش سوریه استقبال می‌کنند.
• گروهی دیگر به رئیس‌جمهور جدید، احمد شرع، اعتماد ندارند و او را «تروریست» می‌خوانند.
• برخی خواهان ایجاد ساختار خودمختار و مسلح شدن برای دفاع از خود هستند.
• گروه‌هایی نیز به دنبال توافق با ساختار مرکزی سوریه و حفظ نظم پیشین‌اند.
• گروه دیگری خواهان توافق با اسرائیل و واگذاری مسئولیت امنیت به ارتش اسرائیل است، اما این رویکرد با مخالفت شدید برخی گروه‌های نیرومند در سویدا مواجه است.

پس از تغییر حکومت در دمشق در دسامبر ۲۰۲۴، اسرائیل نیروهای خود را در بلندی‌های جولان با توجیه «حفاظت از اقلیت دروزی» مستقر کرد. نگرانی‌هایی وجود دارد که این اقدام در سویدا نیز تکرار شود. دیدار تاریخی ۱۰۰ تن از رهبران مذهبی دروزی سوریه با رهبران دروزی اسرائیل در ۱۴ مارس، با حمایت اسرائیل، پیامی نمادین به دمشق بود، اما با واکنش منفی برخی گروه‌های دروزی در سویدا مواجه شد.

ولید جنبلاط، رهبر تأثیرگذار دروزی لبنان، به جای تکیه بر اسرائیل، بر لزوم توافق دروزی‌ها برای جلوگیری از درگیری داخلی تأکید کرده و برای تضمین امنیت جامعه دروزی با دولت جدید دمشق دیدار کرده است. ست فرانتزمن نیز تأکید می‌کند که تمام جامعه دروزی با حمایت اسرائیل موافق نیست، اما همه گروه‌ها به دنبال حفاظت از مردم دروزی و حفظ زندگی خودمختارشان هستند.

منافع استراتژیک اسرائیل

روابط نزدیک دروزی‌ها و اسرائیل با پیوستن اعضای این جامعه به ارتش اسرائیل و رسیدن به مناصب بلندپایه تقویت شده است. شراوی معتقد است اسرائیل خود را نسبت به این جامعه وفادار «مدیون» می‌داند و دروزی‌ها نفوذ سیاسی قابل توجهی در اسرائیل دارند.

اما به گفته شراوی، دلیل اصلی حمایت اسرائیل فراتر از این است. پس از حملات ۷ اکتبر، اسرائیل به سیاست «دفاع پیش‌دستانه» روی آورده و نمی‌خواهد ارتش احمد شرع، با سابقه جهادی، در جنوب سوریه مستقر شود، زیرا آن را خطری بالقوه برای امنیت آینده خود می‌داند.

کارابات نیز می‌گوید این وضعیت به اسرائیل «قدرت آن را می‌دهد که همیشه در سوریه دخالت کند، یا دست‌کم اعلام کند که مداخله خواهد کرد – با استفاده از دروزی‌ها به‌عنوان بهانه». او می‌افزاید:

«نگرانی اسرائیل این است که دیگر هرگز سوریه‌ای قدرتمند در مرزهایش نداشته باشد. اسرائیل می‌کوشد توازنی برقرار کند که نه سوریه‌ای باثبات و نیرومند شکل بگیرد، و نه منطقه‌ای در مرزش باشد که گروه‌های تهدیدآفرین بتوانند در آن مستقر شوند. راه رسیدن به این هدف آن است که خود را به‌عنوان یک گروه دوست معرفی کند و با بهانه محافظت از آن، دیگران را از مرز دور نگه دارد.»

آینده سویدا و نقش دروزی‌ها

دروزی‌ها و دولت دمشق به توافقی رسیده‌اند که بر اساس آن، برخی واحدهای ارتش سوریه برای تأمین امنیت در بیرون از سویدا مستقر شوند، اما نیروهای شبه‌نظامی دروزی همچنان در داخل سویدا باقی بمانند و با دولت مرکزی هماهنگ باشند. این توافق تصریح می‌کند که هیچ یک از نیروهای امنیتی اطراف سویدا نباید سابقه عضویت در گروه‌های اسلام‌گرا مانند هیئت تحریر شام را داشته باشند.

شراوی پیش‌بینی می‌کند که در سویدا یک یگان امنیتی متشکل از نیروهای مسلح دروزی و مورد اعتماد مردم محلی ایجاد خواهد شد که در این صورت، اسرائیل دیگر دلیلی برای مداخله نخواهد داشت.