یادداشت‌های علم: دستور شاه برای جمع‌آوری کتاب جنجالی علیه اشرف پهلوی و اعتماد به علم

ماجرای کتاب جنجالی علیه اشرف پهلوی

صبح روز پنجشنبه، ۶ مهر ۱۳۵۱، اسدالله علم با سردرد شدید از خواب برخاست و امکان شرفیابی به حضور شاه را نداشت. در همین حال، تلگرافی از پرویز راجی، سفیر سیّار همراه والاحضرت اشرف در نیویورک، به دست او رسید. این تلگراف خبر از چاپ کتابی در فرانسه می‌داد که نه تنها به والاحضرت اشرف اهانت کرده بود، بلکه حاوی مطالبی علیه شخص شاهنشاه نیز بود.

وکیل والاحضرت اشرف معتقد بود که می‌توان این کتاب را جمع‌آوری کرد. دلیل این امر، محتوای کتاب در خصوص قاچاق بود؛ موضوعی که پیشتر نیز نشریه لوموند به دلیل دروغ بودن آن محکوم شده بود. نکته قابل توجه این بود که ناشر این کتاب نیز خود لوموند معرفی شده بود.

علم در عریضه خود به شاهنشاه، نظرش را مبنی بر عدم اعتنا به این کتاب ابراز کرد. او استدلال کرد که حتی در صورت موفقیت در جمع‌آوری کتاب، این اقدام تنها به شهرت بیشتر آن منجر خواهد شد. با این حال، شاهنشاه در پاسخ، دستور جمع‌آوری کتاب را به وزارت خارجه صادر فرمودند. علم این تصمیم را صحیح نمی‌دانست و معتقد بود اگر لوموند احتمال جمع‌آوری را می‌داد، هرگز دست به چنین کاری نمی‌زد.

اعتماد بی‌قید و شرط شاه به اسدالله علم

علم تمام روز را در منزل ماند و حالش به تدریج بهتر شد. عصر همان روز، یکی از دوستانش که گاهی به حضور شاه شرفیاب می‌شد، به دیدارش آمد. این دوست نقل کرد که شاهنشاه در شرفیابی اخیر فرموده‌اند: «علم نه تنها دوست من، بلکه مشاور (advisor) من است.»

شاهنشاه اظهار التفات‌های دیگری نیز کرده و فرموده بودند: «اگر من در ایران نباشم و کار محرمانه به من داشته باشند، تنها فرد طرف اعتماد قطعی من علم است.»

این اظهارات نشان‌دهنده عمق اعتماد و جایگاه ویژه اسدالله علم در نزد محمدرضا شاه پهلوی بود.

لحظات شخصی در زندگی وزیر دربار

شب هنگام، دختران اسدالله علم به دیدارش آمدند. علم فصلی از کتاب یادداشت‌های خانلرخان را که مربوط به زمان جدش، امیر علم خان حشمت الملک بیرجند، بود، به آن‌ها داد تا بخوانند. دخترانش پس از مطالعه این بخش، احساس افتخار زیادی کردند.