بازار سرمایه پس از جنگ: عبور از بحران و ورود به دوره ثبات

بازار سرمایه در دوران جنگ و پس از بازگشایی

با آغاز جنگ تحمیلی اسرائیل علیه ایران، هیئت‌مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار تصمیم به تعطیلی بازار از ۲۵ تا ۲۷ خرداد ۱۴۰۴ گرفت. این تعطیلی که توسط شورای‌عالی بورس نیز تمدید شد، با استقبال سهامداران مواجه گشت؛ چرا که عدم قطعیت در مورد روند جنگ و شرایط ژئوپلیتیکی، امکان پیش‌بینی بازار را از بین برده بود و بسیاری انتظار ریزش شدید را داشتند. این اقدام سازمان بورس، از دید برخی سهامداران، بهترین تصمیم در آن دوره محسوب می‌شود.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت، به دلیل اهمیت نقدشوندگی، تنها سه روز در دوران جنگ تعطیل بودند و در هفته دوم بازگشایی شدند. مدیریت موفق خروج نقدینگی سنگین از این صندوق‌ها در شرایط جنگی، یکی از دستاوردهای مهم مدیریت بازار در آن دوره بود.

سناریوهای بازگشایی بازار

توقف ناگهانی جنگ و تأکید دولت بر فعال‌سازی بخش‌های اقتصادی، زمینه‌ساز نقدهایی به سیاست‌گذاران بازار سرمایه پس از بازگشایی شد. سازمان بورس در این دوره، جلسات متعددی با کارشناسان و فعالان بازار برگزار کرد و چهار سناریو برای بازگشایی بازار مطرح شد:

• سناریوی اول: اجرای مدل‌هایی مانند دامنه باز برای تسریع تعادل بازار. این مدل به دلیل عدم تجربه قبلی و عدم تأیید وزیر اقتصاد و سازمان رد شد.
• سناریوی دوم: طراحی دامنه نوسان نامتقارن. این مدل نیز به دلیل عدم موفقیت در تجربیات قبلی کنار گذاشته شد.
• سناریوی سوم: دامنه محدود مثبت و منفی یک درصد. این مدل به دلیل ایجاد روند فرسایشی و عدم تفاوت با تعطیلی بازار، رد شد.
• سناریوی چهارم: فعالیت بازار با شرایط عادی پیش از جنگ، یعنی دامنه مثبت و منفی ۳ درصد. این سناریو در نهایت اجرایی شد.

مدیران سازمان بورس پیشنهاد حمایت ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار میلیارد تومانی (همت) را برای بازگشایی بازار مطرح کرده بودند، اما تنها نظام بانکی و بانک مرکزی با تزریق ۶۰ همت موافقت کردند و حتی تا پایان هفته گذشته، کمتر از این مبلغ به صندوق‌های بازار واریز شد. صف فروش در روز اول بازگشایی حدود ۲۸ همت بود که نشان‌دهنده درستی پیش‌بینی سازمان بورس در رد دامنه یک درصدی بود.

انتقادات و حمایت‌های بانکی

انتقاد اصلی فعالان بورسی به شیوه بازگشایی بازار بازمی‌گردد. در دو روز اول معاملاتی پس از بازگشایی، صف‌های سنگین فروش وجود داشت و حمایت صندوق‌های تثبیت و توسعه تنها به منابع قبلی خودشان (حدود ۳ تا ۴ همت) محدود بود. این موضوع نشان می‌دهد که هماهنگی بین دستگاهی برای حمایت از بازار در روزهای اول موفق عمل نکرده است، که شاید به دلیل توقف ناگهانی جنگ و تصمیم سریع برای بازگشایی بازار باشد. از روز سوم، شاهد حمایت برخی بانک‌ها از سهام خود بودیم و در روزهای ۱۰ و ۱۱ تیرماه، با تزریق نقدینگی نظام بانکی، صف‌های فروش حدود ۷۰ درصد کاهش یافت.

ارزیابی مدیریت بازار پس از جنگ

ریسک جنگ یکی از بزرگ‌ترین ریسک‌ها برای بازارهای مالی است و اثرگذاری آن بر بورس قابل مقایسه با پدیده‌های دیگر نیست. کارشناسان بازار سرمایه انتظار کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی قیمت‌ها را پس از جنگ داشتند، اما با شروع حمایت قدرتمند از بازار، ریزش‌ها کمتر از حد انتظار بود.

در جدول زیر، ریزش‌های مهم شاخص کل بورس در بحران‌های پنج سال اخیر مقایسه شده است:

بیشترین میزان ریزش شاخص کل پس از جنگ، ۱۱.۶ درصد بوده که در مقایسه با بحران‌های گذشته بازار (مانند قیمت‌گذاری دستوری یا حبابی بودن قیمت‌ها) به مراتب کمتر است. این در حالی است که بازار سرمایه تاکنون با چنین حجم عرضه‌هایی و صف‌های فروشی که تا ۳۲ همت نیز افزایش یافته بودند، مواجه نبوده است.

این موضوع نشان می‌دهد که با وجود انتقادها به عدم حمایت مناسب در سه روز نخست بازگشایی، مدیریت بزرگ‌ترین ریسک بازار یعنی ریسک جنگ، نسبت به مدیریت بحران‌های دیگر قابل قبول‌تر بوده و بازار طی هشت روز به تعادل نسبی رسید. با این حال، اثرات هیجانی ناشی از اخبار متناقض در مورد تداوم حمله و سایر مسائل همچنان در بازار وجود دارد.

*علی صالحی، کارشناس بازار سرمایه