چالش‌های اشتغال زنان در ایران: تبعیض، موانع فرهنگی و ناامنی در بازار کار

شکاف عمیق در مشارکت اقتصادی

بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در پایان سال ۱۴۰۳ تنها ۱۵.۴ درصد بوده است که در مقایسه با میانگین جهانی بسیار پایین است. این در حالی است که نرخ مشارکت مردان بیش از ۴۵ درصد گزارش شده است؛ به این معنی که مردان تقریباً سه برابر زنان در بازار کار حضور دارند. این آمار نشان‌دهنده محدودیت‌های جدی برای زنان در دسترسی به فرصت‌های شغلی است.

تبعیض در دستمزد و موقعیت شغلی

زنان اغلب در مشاغل غیررسمی و با امنیت شغلی پایین فعالیت می‌کنند. حتی در مشاغل رسمی نیز با نابرابری دستمزد مواجه هستند. یک پژوهش دانشگاهی نشان می‌دهد که زنان در مشاغل مشابه به‌طور میانگین ۱۷ تا ۲۰ درصد کمتر از مردان حقوق دریافت می‌کنند. علاوه بر این، بسیاری از زنان شاغل در موقعیت‌های پایین‌رتبه یا غیرمدیریتی مشغول به کار هستند.

مریم رضایی، کارشناس اقتصاد اجتماعی، اشاره می‌کند: «بر اساس داده‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، بیش از ۵۵ درصد زنان شاغل در ایران در مشاغل غیررسمی و بدون بیمه و قرارداد کار می‌کنند. این وضعیت آن‌ها را در برابر اخراج، تبعیض و حتی حوادث کاری آسیب‌پذیر می‌کند.»

موانع فرهنگی و اجتماعی

نگرش‌های سنتی و مردسالارانه در برخی مناطق، به‌ویژه در شهرهای کوچک‌تر، مانع از ورود یا پیشرفت زنان در محیط‌های کاری می‌شود. خانواده‌ها اغلب مشاغل محدودی مانند معلمی و پرستاری را برای زنان مناسب می‌دانند که این امر تنوع انتخاب شغلی را برای آنها کاهش می‌دهد.

چالش‌های حقوقی و حمایتی

قوانین کار ایران، از جمله مرخصی زایمان و حمایت از مادران شاغل، هرچند در ظاهر حمایتی به نظر می‌رسند، اما در عمل باعث کاهش تمایل کارفرمایان به جذب زنان، به‌ویژه در سنین باروری، می‌شوند. بیم از هزینه‌های جانبی و الزام‌های قانونی، کارفرمایان بخش خصوصی را از استخدام زنان منصرف می‌کند.

رضایی پیشنهاد می‌کند: «قوانین حمایتی باید بازنگری شوند تا هم از زنان حمایت کنند و هم دغدغه‌های کارفرما را کاهش دهند؛ مثلاً با معافیت‌های مالیاتی برای کارفرمایانی که زنان بیشتری استخدام می‌کنند.»

آزار و ناامنی در محیط کار

یکی دیگر از مشکلات جدی، آزار جنسی و کلامی در محیط‌های کاری است که اغلب گزارش نمی‌شود. یک نظرسنجی دانشگاهی در تهران نشان داد که ۳۲ درصد از زنان شاغل دست‌کم یک‌بار تجربه آزار در محیط کار را داشته‌اند. نبود سیستم‌های مؤثر رسیدگی و ترس از تبعات اجتماعی و شغلی، زنان را وادار به سکوت می‌کند.

نیاز به تغییر نگاه جامعه و سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه

با وجود شایستگی، تحصیلات و توانمندی‌های فراوان زنان ایرانی، بازار کار هنوز برای آنان پر از تبعیض و ناامنی است. رفع این نابرابری‌ها تنها با تغییر قوانین کافی نیست؛ بلکه نیازمند تغییر نگاه جامعه و سیاست‌گذاری‌های هوشمندانه‌تر است تا زنان بتوانند به جایگاه واقعی خود در اقتصاد دست یابند.