تحلیل استاد ژئوپلیتیک: انزوای ایران در «جنگ کریدورها» با اتکا به قدرت‌های جهانی

کیومرث یزدان‌پناه، استاد ژئوپلیتیک دانشگاه تهران، در گفت‌وگویی اختصاصی به بررسی جایگاه ایران در معادلات ژئوپلیتیکی و به‌ویژه در موضوع کریدورهای بین‌المللی پرداخت. وی با اشاره به همکاری‌های بلندمدت ایران با قدرت‌های جهانی، این رویکرد را عاملی برای به حاشیه رانده شدن و انزوای ایران در صحنه بین‌المللی، به‌ویژه در حوزه کریدورهای حیاتی، دانست.

سندهای همکاری ۲۵ ساله و نقش مبهم ایران

یزدان‌پناه با نقد سندهای همکاری ۲۵ ساله ایران با چین و روسیه، تاکید کرد که با بررسی دقیق این اسناد، نقش ایران در موضوعات مهم بین‌المللی، از جمله در بحث کریدورها، مبهم و نادیده گرفته شده است. او این وضعیت را نگران‌کننده خواند و به مثال‌هایی از کریدورهای مهم اشاره کرد که ایران در آن‌ها نقش محوری ندارد.

• کریدور تاپی (TAPI): خط لوله گاز ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند.
• کریدور آیموک (IMEC): کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا.
• جاده ابریشم جدید: طرح عظیم چین برای اتصال آسیا به اروپا.

وی خاطرنشان کرد که خطوط لوله انرژی که انتظار می‌رفت از قلب ایران عبور کنند، اکنون خارج از مرزهای ایران شکل گرفته‌اند و این موضوع می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیکی مهمی برای کشور داشته باشد.

چسبندگی ژئوپلیتیکی و انتظار بی‌حاصل

استاد ژئوپلیتیک دانشگاه تهران معتقد است که ایران با اتکا به «چسبندگی ژئوپلیتیکی» به کشورهایی که آن‌ها را قطب قدرت جهانی می‌داند، خود را در حالت انتظار قرار داده است. این رویکرد، به جای تقویت جایگاه ایران، به انزوای آن در بحث کریدورها و پروژه‌های مهم بین‌المللی منجر شده است.

«مسئله‌ای که ما را در این شرایط قرار داده و ایران را به سمت حاشیه و حاشیه‌گرایی هل می‌دهد و کمک می‌کند که ایران به سمت انزوا برود، مخصوصاً در بحث کریدورها، نوع همکاری‌های بلندمدت ما با کشورهایی است که احساس می‌کنیم قطبی از قدرت جهانی هستند، تأثیرگذار هستند و چسبندگی ژئوپلیتیکی به این کشورها می‌تواند پشتوانه‌ای برای ما به وجود آورد و راه را هموارتر بکند، یعنی در یک حالت انتظار خودمان را قرار دادیم.»

این تحلیل نشان می‌دهد که با وجود پتانسیل‌های ژئوپلیتیکی ایران، عدم حضور فعال و موثر در پروژه‌های کلان منطقه‌ای و بین‌المللی، می‌تواند به از دست رفتن فرصت‌ها و کاهش نفوذ منطقه‌ای منجر شود.