کشف حیرت‌انگیز: سمندرهای سفید برای سال‌ها بی‌حرکت می‌مانند

سمندر سفید: ساکن مرموز غارها

سمندرهای سفید، دوزیستان نادری هستند که بومی اروپا بوده و منحصراً در مسیرهای آبی زیرزمینی منطقه بالکان، از جمله سواحل دریای آدریاتیک در شمال شرقی ایتالیا، اسلوونی، کرواسی، بوسنی و هرزگوین و شمال مونته‌نگرو یافت می‌شوند.

این موجودات با پوست روشن، بدنی باریک و اندام‌های کوچک، ظاهری شبح‌وار و شبیه به مار آبی دارند و تمام عمر خود را در غارهای تاریک و پرآب می‌گذرانند. در داستان‌های قدیمی، سمندرهای سفید را فرزندان اژدهایان قدرتمندی می‌دانستند که در زیر پوسته زمین زندگی می‌کنند و به‌صورت اسرارآمیزی در زمان بارش‌های شدید ظاهر می‌شوند.

سازگاری‌های شگفت‌انگیز با زندگی در تاریکی

زندگی در تاریکی مطلق برای بیشتر عمر، باعث شده است که سمندرهای سفید به مرور زمان بینایی خود را از دست بدهند. چشم‌های آن‌ها به‌طور کامل رشد نکرده و زیر پوست پنهان شده‌اند، به‌طوری‌که عملاً نابینا هستند. برای جبران این ضعف، سمندرها دارای گیرنده‌های شیمیایی بسیار حساسی هستند که به آن‌ها امکان می‌دهد حتی ذرات بسیار کوچک مواد آلی در آب را شناسایی کرده و طعمه‌هایی مانند لارو حشرات، میگو، حشرات و حلزون‌های کوچک را پیدا کنند.

بی‌تحرکی سمندر سفید به‌دلیل تنبلی نیست، بلکه استراتژی حساب‌شده و هوشمندانه‌ای محسوب می‌شود.

یکی از شگفت‌انگیزترین توانایی‌های این جانوران، قابلیت آن‌ها برای سال‌ها زنده ماندن بدون غذا است. این توانایی باعث می‌شود نیازی به هدر دادن انرژی برای جستجوی غذا نداشته باشند و همین امر در رفتار بسیار کند آن‌ها مشاهده می‌شود.

پژوهشی هشت ساله و نتایج حیرت‌انگیز

سه پژوهشگر از دانشگاه اوتووش لوراند مجارستان و انجمن تحقیقات دوون کارست بریتانیا، در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸، تعداد ۲۶ سمندر سفید را که در غار پرآبی در منطقه گوریتسا در بوسنی و هرزگوین زندگی می‌کردند، علامت‌گذاری کرده و زیر نظر گرفتند.

نتایج این پژوهش که در سال ۲۰۲۰ در مجله Zoology منتشر شد، پژوهشگران را از بی‌حرکتی سمندرهای سفید شگفت‌زده کرد. سمندرها به‌طور متوسط حدود ۵ متر در سال حرکت می‌کردند، اما برخی از آن‌ها طی چند سال حتی چند متر هم جابه‌جا نشدند. در موردی غیرمنتظره، پژوهشگران سمندر سفیدی را یافتند که در طول ۲۵۶۹ روز (معادل هفت سال کامل) از جایش تکان نخورد.

تفاوت رفتار در طبیعت و آزمایشگاه

بی‌تحرکی طولانی‌مدت سمندرهای سفید در طبیعت، با مشاهدات در محیط‌های آزمایشگاهی که بخش اعظم دانش علمی ما درباره این گونه از آنجا به دست آمده است، تفاوت آشکاری دارد. در اسارت، آن‌ها معمولاً حرکت می‌کنند، پنهان می‌شوند و حتی رفتارهای اجتماعی از خود نشان می‌دهند. اما به نظر می‌رسد در طبیعت، این ساکنان غار سبک زندگی بسیار آرام‌تر و تقریباً بدون حرکت را ترجیح می‌دهند.

پژوهشگران فرض می‌کنند رفتار کم‌تحرک سمندرها با سبک زندگی مبتنی بر صرفه‌جویی در مصرف انرژی این گونه مرتبط است. سمندر سفید عمر طولانی دارد (تا حدود ۱۰۰ سال)، به ندرت تولیدمثل می‌کند (تقریباً هر ۱۲٫۵ سال یک‌بار) و می‌تواند با غذای بسیار کم زنده بماند. بنابراین، نیازی به عجله کردن و هدر دادن انرژی گران‌بهای خود ندارد.

محدودیت‌های مطالعه و اهمیت پژوهش در محیط طبیعی

توجه به این نکته ضروری است که ممکن است سمندرهای سفید مورد مطالعه نماینده کاملی از کل گونه نباشند و رفتار کم‌تحرک و سبک زندگی آن‌ها ممکن است در همه سمندرهای سفید مشاهده نشود. گرچه جمعیت مورد مطالعه سالم به نظر می‌رسید، تجزیه و تحلیل سمندرهای غار نشان داد که آن‌ها تقریباً فاقد تنوع ژنتیکی هستند و رفتار کم‌تحرکشان ممکن است مختص جمعیت خودشان باشد.

با این حال، پژوهش دانشمندان به‌وضوح نشان می‌دهد که وقتی موجودات را در محیط طبیعی و واقعی خودشان بررسی کنیم، می‌توانیم اطلاعات و شناخت بسیار دقیق‌تر و کامل‌تری از آن‌ها به دست آوریم.