مراسم یادبود یعقوب صباحی؛ تجلیل از «عمو»ی تئاتر ایران با حضور هنرمندان

وداع با هنرمندی عاشق

سید جواد یحیوی، مجری برنامه، در آغاز سخنان خود به تمرینات تئاتر با یعقوب صباحی در سال گذشته اشاره کرد و گفت: «امروز با مرگ او روبرو هستیم؛ مرگی که پایان راه نیست و سرآغاز زندگی تازه اوست. او تا آخرین ساعات زندگی‌اش مشغول کاری بود که به آن عشق می‌ورزید و این آرزوی بسیاری از هنرمندان است.»

خسرو شهراز، بازیگر تئاتر و همکار صباحی در گروه «شایا»، از نخستین همکاری‌شان در نمایش «کالون و قیام کاستلیون» یاد کرد و صباحی را فردی آرام، جدی و متمرکز در بازیگری توصیف کرد. او همچنین به آخرین دیدار خود با صباحی ۱۵ روز پیش از بستری شدن او اشاره کرد که صباحی از او خواسته بود هنگام مرگش لباس مشکی نپوشد.

«از صحبت او جا خوردم و گفتم از مرگ حرف نزن ولی او گفت حس می‌کنم دارم می‌روم. از دور او را می‌بوسم و آرزو دارم در زندگی جدیدش خوشبخت باشد.»

یحیوی نیز یادآور شد که صباحی چندی پیش در «شب بازیگر» جایزه دریافت کرده بود و کسی تصور نمی‌کرد به این زودی باید در مراسم یادبود او سخن گفت.

صباحی؛ نظم، مهربانی و درون‌گرایی

بهزاد فراهانی، بازیگر پیشکسوت تئاتر، با وجود بیماری در این مراسم حضور یافت و سخنان خود را با خوانش شعری آغاز کرد. او که در دو نمایش با صباحی همکاری داشته، از او بسیار آموخته است. فراهانی، صباحی را بازیگری درون‌گرا توصیف کرد که تمام روحیات صحنه را به پشت صحنه می‌آورد.

• نظم بی‌نظیر: فراهانی با اشاره به اینکه خود شاگرد عباس جوانمرد و شاهین سرکیسیان بوده و نظم را از آنان آموخته، تأکید کرد که یعقوب صباحی حتی از او نیز منظم‌تر بود.
• احساسات درونی: «عاطفه‌هایش در چشمانش موج می‌زد و بیان احساساتش بسیار درونی بود. مهربانی‌هایش پنهان و شیفتگی‌هایش آرام بود.»
• مردی نیک: فراهانی صباحی را «دنیای مهربانی» خواند که هرگز کسی را آزرده نکرد و همه خوبی‌ها را داشت.

انتقاد از وضعیت تئاتر و مشکلات اقتصادی

بهزاد فراهانی در بخش دیگری از سخنان خود به انتقاد شدید از وضعیت کنونی تئاتر پرداخت و گفت: «در تئاتر امروز، دیگر شکسپیر و مولیر و چخوف را روی صحنه نمی‌بینیم. کسی سراغ آثار بزرگ همچون نمایشنامه‌های بیضایی نخواهد رفت و شمع تئاتر ما خاموش شده.» او جایگزینی آثار درخشان سمندریان با کارهای امروزی تلویزیون را «فاتحه تئاتر» دانست و آن را نتیجه سیاست‌گذاری نادرست فرهنگی قلمداد کرد.

فراهانی همچنین به مشکلات اقتصادی هنرمندان اشاره کرد و یادآور شد که در گذشته، هنرمندان دغدغه مالی برای کار تئاتر نداشتند و عاشقانه کار می‌کردند. او با اشاره به اینکه ۶ سال است نوبت اجرا در تئاترشهر به او نرسیده، در حالی که کارهای سطح پایین در آنجا اجرا می‌شوند، از وضعیت موجود گلایه کرد.

بازیگری تمام‌عیار با نگاهی بی‌نظیر

آرش دادگر، کارگردان تئاتر و دوست نزدیک صباحی، صحبت کردن درباره او را دشوار دانست، چرا که هیچ خاطره تلخ یا دلگیری از او در ذهن ندارد. او صباحی را «بازیگری تمام» توصیف کرد که یادآوری‌اش همواره با خنده همراه است.

دادگر به آغاز فعالیت صباحی در تئاتر اشاره کرد و گفت: «اولین کار کلاسی که استاد سمندریان از او دید، شیفته‌اش شد و به او گفت چه نگاهی داری!» او افزود که صباحی با وجود زحمت و رنج فراوان و بازی‌های عالی در بسیاری از نمایش‌ها، مانند بسیاری دیگر از هنرمندان، کم دیده شد. دادگر بر لزوم حمایت دولت از هنرمندان پیشکسوت تأکید کرد و آنان را سرمایه‌ای برای نسل جوان دانست.

«یعقوب همواره با وقار کامل روی صحنه می‌رفت و هرگز شکایت نمی‌کرد. بسیار دوست‌داشتنی و شریف بود و سکوتش روی صحنه بی‌نظیر بود. افتخار می‌کنم کارگردان کارهایی بودم که او بازی کرده. بازیگری را از دست دادیم که شاید جایگزین نداشته باشد.»

«عمو»ی مهربان تئاتر

حمیدرضا نعیمی، دیگر دوست و همکار قدیمی صباحی، با خوانش شعری از سعدی و با صدایی بغض‌آلود، از فقدان صباحی ابراز دلتنگی کرد و از او به خاطر جمع کردن دوستان دور هم تشکر کرد.

شهرام کرمی، کارگردان و دوست نزدیک صباحی، نیز یادآور شد که یعقوب کشف استاد سمندریان بود و در آموزشگاه او تئاتر را آموخت. کرمی به ۳۰ سال فعالیت صباحی و بازی در ۱۰۰ نمایش اشاره کرد و او را مردی نیک با ویژگی‌های تکنیکی و اخلاقی برجسته دانست.

• بازیگر صاحب سبک: «یعقوب با چشمان نافذ و صدای رسا یک بازیگر صاحب سبک بود و در هر کاری درخشان بود چون برای کارش ارزش قائل می‌شد.»
• روحیه گروهی و باگذشت: کرمی با اشاره به اینکه همه او را «عمو» صدا می‌زدند، این لقب را نشانگر بزرگی و احترام دانست. صباحی به دلیل روحیه گروهی، باگذشت بودن و کمک به دیگران، به این نام خوانده می‌شد.
• الگوی هنرمندان: کرمی افزود که صباحی الگوی همه آن‌ها بود و هرگز تصور نمی‌کرد تا این حد محبوب باشد.

کرمی از همراهی خانه تئاتر و انجمن بازیگران در دوران بیماری و پس از درگذشت صباحی قدردانی کرد و آن‌ها را پشتوانه‌ای قوی برای هنرمندان دانست.

سخنان خانواده و حضور هنرمندان

در بخش پایانی مراسم، افسانه زاده حسین، همسر یعقوب صباحی، و هلن، دختر این هنرمند، روی صحنه رفتند. همسر صباحی با قدردانی از حاضران، به آرزوی صباحی برای دیدن دانشگاه رفتن دخترش اشاره کرد که محقق نشد. او با چشمان اشکبار به حاضران تعظیم کرد و گفت: «یعقوب بعد از اجرا به تماشاگران تعظیم می‌کرد و امشب من به جای او چنین می‌کنم.»

هلن صباحی نیز در سخنان کوتاهی گفت: «پدر همیشه می‌گفت قوی باش و من به همه شما که داغدار او هستید، همین را می‌گویم.»

این مراسم با حضور گسترده هنرمندان و مدیرانی چون شبنم مقدمی، حبیب رضایی، مهوش وقاری، کورش سلیمانی، مهدی میامی، حسین مسافر آستانه، قاسم زارع، سعید داخ، سیروس همتی، خسرو احمدی، فروغ قجابگلی، مهرداد ضیایی، ناصر آویژه، محمد هادی عطایی، محمدرضا عطایی‌فر، علی یداللهی، رضا مردانی، مدیر کل هنرهای نمایشی، حمید نیلی، توحید معصومی، امین اشرفی، مدیر تماشاخانه ایرانشهر، سید محمد طباطبایی و ... برگزار شد.

در فواصل سخنرانی‌ها، قطعات موسیقی توسط هنرمندانی چون علی باغبان‌زاده، حسن مهدی اعتباری، گروه سنج و دمام شیخ الخزیب، امیر سبزی و ... اجرا شد و تصاویری از نقش‌آفرینی‌های یعقوب صباحی در تئاتر به نمایش درآمد.

مراسم یادبود یعقوب صباحی به همت خانه تئاتر، انجمن بازیگران خانه تئاتر، اداره کل هنرهای نمایشی، گروه تئاتر «شایا» و با همکاری تماشاخانه ایرانشهر برگزار شد. همچنین از همکاری صندوق اعتباری هنر و هنرمندانی چون مریم رحیمی، بهرام ابراهیمی، آرش فلاحت‌پیشه، علیرضا آرا و ... تقدیر به عمل آمد.