هوبره در خراسان شمالی؛ پرنده‌ای نادر در آستانه انقراض به دلیل خشکسالی و تخریب زیستگاه

تهدیدهای اصلی بقای هوبره

زیستگاه‌های هوبره در خراسان شمالی به دلیل خشکسالی‌های پی‌درپی و کاهش بی‌سابقه بارندگی، به تدریج خشک و بی‌حیات شده‌اند. این وضعیت، منابع آبی و پوشش گیاهی مناطق بیابانی را به شدت کاهش داده و هوبره را در جستجوی غذا سرگردان کرده است.

• تخریب زیستگاه‌ها: توسعه زمین‌های کشاورزی بدون رعایت اصول حفاظتی و تغییر کاربری اراضی، مهم‌ترین عامل محدود شدن زیستگاه‌های این پرنده است.
• خشکسالی و کمبود غذا: کاهش بارندگی‌ها و خشکسالی‌های مداوم، منابع غذایی هوبره را به شدت کاهش داده و بقای آن را به خطر انداخته است.
• حضور بی‌رویه گردشگران: افزایش تورهای آفرود در مناطق کویری، موجب تخریب لانه‌ها و آسیب به جوجه‌های هوبره شده و زیستگاه را ناامن می‌کند.
• شکار و زنده‌گیری غیرمجاز: اگرچه قاچاق و شکار هوبره در خراسان شمالی کمتر گزارش شده، اما این تهدید همچنان وجود دارد. جریمه سنگین بیش از یک میلیارد و ۱۸۴ میلیون ریالی برای شکار هر قطعه هوبره، نشان از اهمیت حفاظت از این گونه دارد.

وضعیت جمعیت هوبره در خراسان شمالی

محمد تقدیسی، رییس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان شمالی، اعلام کرد که سرشماری هوبره در آذرماه امسال برگزار خواهد شد. در سرشماری سال گذشته، ۳۱ قطعه هوبره در استان شمارش شد که تخمین زده می‌شود بخشی از آن مربوط به هوبره‌های مهاجر باشد.

تقدیسی تاکید کرد: «هوبره قدرت استتار بسیار بالایی دارد و به آسانی قابل مشاهده و سرشماری نیست، بر این اساس تعداد واقعی این گونه بیش از آمار سرشماری است.»

نقش حیاتی هوبره در اکوسیستم

هوبره، که به دلیل توانایی خاصش در دفاع به «پرنده بمب‌انداز» شهرت دارد، با تغذیه از حشرات، عقرب‌ها، مارمولک‌های کوچک و گیاهان بیابانی، نقشی حیاتی در تعادل زیستی منطقه ایفا می‌کند. نابودی این گونه نادر می‌تواند تعادل اکوسیستم شکننده بیابانی را به هم بریزد. همچنین، این پرنده با تغذیه از بذر گیاهان، در انتشار بذر و رویش گونه‌های مختلف گیاهی نیز موثر است.

راهکارهای حفاظت و آموزش جوامع محلی

احمد صفرزاده، رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان جاجرم، بر اهمیت پایش مستمر زیستگاه هوبره و آموزش جوامع محلی تاکید کرد. وی اظهار داشت که تلاش می‌شود کشاورزان روستاهای همجوار با زیستگاه، آموزش‌های لازم را فراگیرند و نسبت به حفاظت از این پرنده حساس شوند.

تنوع زیستی خراسان شمالی

خراسان شمالی زیستگاه ۶۵ گونه پستاندار، ۱۴۱ گونه پرنده، ۶۸ خزنده، چهار گونه دوزیست و هشت گونه ماهی و آبزی است. برخی از این گونه‌ها نظیر یوزپلنگ، بالابان، هوبره، کبک دری و کرکس مصری در طبقه‌بندی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) در رده‌های بحرانی و در حال انقراض قرار دارند.

این استان دارای پارک‌های ملی «سالوک»، «ساریگل» و «ضامن آهو»، چهار منطقه حفاظت شده «سالوک»، «قرخود»، «گلول» و «سرانی»، یک پناهگاه حیات وحش «میاندشت» و سه اثر طبیعی ملی «ارس سرانی»، «صنوبر نظرعلی» و «سروهای قره باغ» است که همگی تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست استان قرار دارند.