اردبیل؛ مهد تاریخ و هویت ملی ایران در آستانه هفته بزرگداشت

استان اردبیل، با تاریخی غنی و نقشی بی‌بدیل در شکل‌گیری هویت ملی و مذهبی ایران، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. چهارم مردادماه، سالروز استقرار سلسله صفویه، به نام «روز بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی» در تقویم رسمی کشور ثبت شده و این مناسبت، بهانه‌ای برای برگزاری «هفته اردبیل» و تجلیل از مفاخر این دیار کهن است.

این حرکت فرهنگی بزرگ، ریشه در تأکیدات مقام معظم رهبری در سفر سال ۱۳۷۹ به اردبیل دارد که بر لزوم برجسته‌سازی ثمرات دوره شیخ صفی‌الدین اردبیلی اشاره فرمودند. ایشان همچنین در سال ۱۴۰۲، در دیدار با اعضای ستاد برگزاری کنگره ملی شهدای استان اردبیل، وحدت و ترویج مذهب اهل‌بیت (ع) را دو دستاورد عظیم اردبیلی‌ها برای ایران برشمردند و تأکید کردند که «شناسنامه اردبیل، سابقه علمی و جهادی آن است.»

اردبیل و مردم آن همواره در طول تاریخ، نقش‌آفرین سرنوشت کشور بوده‌اند و نام ایران را در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی پرآوازه ساخته‌اند. سنگ بنای تفکر وحدت مذهبی و جغرافیایی ایران، از شمال غرب این سرزمین و با روی کار آمدن خاندان صفویه و قیام شاه اسماعیل صفوی گذاشته شد.

نقش صفویه در احیای مذهب و وحدت ملی

نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه اردبیل، آیت‌الله سید حسن عاملی، با اشاره به اهمیت تاریخی اردبیل، بیان داشتند که انتشار مذهب اهل‌بیت (ع) در سراسر ایران از این استان آغاز شد. به گفته ایشان، اردبیل ایران را به فضیلت استثنایی موالات با اهل‌بیت پیامبر اکرم (ص) مزین ساخت و از این رو، تمامی ایرانیان در این وصف بی‌نظیر، مدیون خطه اردبیل هستند.

آیت‌الله سید حسن عاملی تأکید کرده است: «به تعبیر محیط طباطبایی، اگر اردبیل نبود، ایران نبود؛ زیرا بعد از سقوط ساسانیان، اولین انسجام در سطح کلان کشور ایران توسط صفویه صورت پذیرفت و یک امپراتوری عظیم که ۴۰ درصد آن در حال حاضر دست ما رسیده است، تشکیل گردید و شأن ملت ما را تا عنان‌السماء بالا برد.»

عضو مجلس خبرگان رهبری افزود که صفویه برای احیای وحدت و مذهب تشیع، ۲۰۰ سال مقدمه‌چینی کردند و از شیخ صفی‌الدین اسحاق اردبیلی تا حیدر، پدر شاه اسماعیل، مقدمه این حرکت عظیم ملی و دینی بودند. ایشان تأکید کرد که اردبیل در عزت ایران و ایرانی، نقشی استثنایی و تاریخی دارد و این نقش باید ادامه یابد.

وی همچنین اظهار داشت که اردبیل باید به واسطه تاریخ ارزشمندش در دوره صفویان، سر به آسمان بساید؛ زیرا اجداد ما در عزت کشور و اعتلای مذهب اهل‌بیت (ع) کاری کارستان کرده‌اند. کشور ما مدیون عنایات سلسله صفویه است و بر ماست که برای دفاع و تکریم از این حریم تلاش نموده و در شناساندن نقش خطیر آنها در تاریخ کشورمان تلاش مضاعف داشته باشیم.

مردمی‌سازی برنامه‌های هفته اردبیل

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اردبیل، امیر رجبی، در جلسه هماهنگی برنامه‌های هفته گرامیداشت اردبیل، بر مردمی بودن این برنامه‌ها تأکید کرد تا هویت مردمی و نقش پررنگ آحاد مردم و نخبگان در بخش‌های متنوع آن حفظ شود. وی روز و هفته اردبیل را متعلق به همه اردبیلی‌ها دانست و معتقد است که باید از این فرصت برای احیا و معرفی ظرفیت‌های اجتماعی و شخصیت‌های ملی شهرستان‌های استان نیز به نحو احسن استفاده شود.

امسال علاوه بر اردبیل، در شهرستان‌های مشگین‌شهر، پارس‌آباد، خلخال و گرمی نیز برنامه‌های گرامیداشت هفته اردبیل برگزار خواهد شد تا ظرفیت‌ها و توانمندی‌های این مناطق نیز به خوبی معرفی شود.

هادی صباغی، دبیر ستاد رسانه هفته اردبیل، نیز به آمادگی خبرنگاران برای پوشش خبری این رویداد مهم اشاره کرد و گفت: «از اول تا ۱۵ مرداد، رسانه‌های محلی، خبرگزاری‌ها و فعالان فضای مجازی برنامه‌ها را پوشش خواهند داد.» وی افزود: «از ششم تا نهم مردادماه در شهرهای گرمی، خلخال، پارس‌آباد و مشگین‌شهر برنامه‌هایی برای معرفی قابلیت‌های همه‌جانبه این مناطق اجرا خواهد شد و جشنواره شاد عاشیقلار در ۲۶ شهریور نیز برای نشاط اجتماعی و گرامیداشت ارزش‌های فرهنگی بومی اجرا خواهد شد.»

بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی: میراثی جهانی با بودجه ویژه

بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی، که امروز تحت عنوان مجموعه تاریخی و جهانی شیخ صفی از مقاصد اصلی گردشگران داخلی و خارجی استان اردبیل محسوب می‌شود، از مهم‌ترین آثار تاریخی ایران است. این مجموعه از لحاظ معماری و کاشی‌کاری، از شاهکارهای سده هشتم هجری قمری و سال‌های پس از آن به شمار می‌رود.

این مجموعه معماری فاخر پس از وفات شیخ صفی، توسط فرزندش صدرالدین موسی در سال ۷۳۵ هجری قمری پایه‌گذاری شد و شاه عباس نیز بناهای مهمی به آن افزوده و اصلاحاتی در آن انجام داده است.

بر اساس اعلام اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اردبیل، حکم حکومتی مقام معظم رهبری در مورد مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سفر سال ۱۳۷۹ ایشان به این استان، امتیازی ویژه برای این اثر تاریخی و فرهنگی محسوب می‌شود. از این رو، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اختصاص ردیف بودجه ویژه برای این پایگاه تاریخی موافقت کرده است. این امر مهم، منشأ تحولات بزرگی برای احیا و معرفی شخصیت و تاریخ ارزشمند صفویان خواهد شد.

فعالیت دبیرخانه هفته استان اردبیل

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اردبیل، توحید دلاور قوام، از راه‌اندازی دبیرخانه هفته استان اردبیل در سالن ختایی، واقع در داخل مجموعه تاریخی و جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی خبر داد.

وی یادآور شد که در هفته اردبیل سال‌های قبل، برنامه‌های متنوعی اجرا شده است، از جمله:

• معرفی مفاخر استانی دوره صفویه
• احیای نام و تاریخ قزل‌باش‌ها
• نامگذاری میدان شهیدگاه به میدان شهدای چالدران
• نامگذاری یک میدان به نام فیروزشاه زرین‌کلاه
• ساخت تندیس سلیم موذن‌زاده برای میدان موذن‌زاده
• تبیین اردبیل به عنوان مبدأ هویت علویان
• برگزاری کارگاه ادبیات، تاریخ، عرفان و فلسفه با حضور استادان کشوری و استانی
• رونمایی از چندین کتاب مرتبط با موضوع
• رونمایی از عَلم خضراء شیخ صفی‌الدین مربوط به نبرد چالدران

امید است امسال کیفیت و تنوع برنامه‌ها دوچندان شود.

بقعه تاریخی شیخ صفی‌الدین اردبیلی، بر اساس آمارها، مقصد نخست مسافران و گردشگران استان اردبیل است و به عنوان پایگاه جهانی و تاریخی، از آوازه بسیاری برخوردار است. این روزها، در آستانه روز یا هفته گرامیداشت اردبیل، این مجموعه به محل آمد و شد دست‌اندرکاران و گردانندگان آیین‌های این مناسبت خطیر تبدیل شده است تا بار دیگر تاریخ و نقش اردبیل در قوام و دوام ایران بزرگ، از رسانه‌ها مخابره شود و در مرکز توجه‌ها قرار گیرد.

استان اردبیل با بیش از یک میلیون و ۲۸۰ هزار نفر جمعیت و ۱۲ شهرستان، در شمال ایران و در همسایگی جمهوری آذربایجان واقع شده است.