رهاسازی ۲۰ هزار بچه‌ماهی خاویاری در مازندران توسط بخش خصوصی

نقش مازندران در شیلات خزر

مازندران با بیش از ۴۰۰ کیلومتر نوار ساحلی، ۵۴ شرکت تعاونی صیادی پره با اشتغال‌زایی حدود ۴۲۰۰ نفر و بیش از ۳۴۰۰ مزرعه آبزی‌پروری، سهم عمده‌ای در فعالیت‌های شیلاتی جنوب دریای خزر دارد. این ظرفیت‌ها، مازندران را به قطب تولید و صادرات آبزیان در کشور تبدیل کرده است.

رهاسازی بچه‌ماهیان خاویاری: ابتکاری خصوصی

سرپرست اداره‌کل شیلات مازندران، نیما حسین‌زاده، اعلام کرد که برای اولین بار در استان، ۲۰ هزار قطعه بچه‌ماهی خاویاری با وزن تقریبی ۲۰ گرم توسط بخش خصوصی در رودخانه شیلاتی چپکرود جویبار رهاسازی شده است. این اقدام، مکمل فعالیت‌های مراکز دولتی نظیر مراکز بازسازی ذخایر شهید باهنر کلاردشت و شهید رجایی ساری است و نشان‌دهنده آگاهی جامعه صیادی نسبت به اهمیت پایداری تنوع زیستی دریای خزر است.

«بهره‌برداری پایدار از منابع دریایی، بدون بازسازی ذخایر امکان‌پذیر نیست و این اقدامات در واقع تضمین‌کننده آینده صید در سواحل شمالی کشور هستند.»
- نیما حسین‌زاده، سرپرست اداره‌کل شیلات مازندران

حسین‌زاده همچنین بزرگ‌ترین چالش در حوزه ماهیان خاویاری را صادرات خام این گونه ارزشمند دانست و تاکید کرد که با تکمیل زنجیره تولید در پایانه صادراتی ماهیان خاویاری چپکرود جویبار، می‌توان ارزش صادراتی این ماهیان را با فرآوری داخلی چندین برابر افزایش داد.

تکثیر و بازسازی ذخایر: آمار و چالش‌ها

یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های شیلاتی مازندران برای حفظ ذخایر دریای خزر، رهاسازی بچه‌ماهیان است. این آمار رشد قابل توجهی داشته است:

• تا سال ۱۳۹۹، رهاسازی بچه‌ماهیان محدود به ماهی سفید و ماهی آزاد دریای خزر بود (حدود ۸۰ میلیون قطعه).
• اکنون این رقم به بیش از ۱۲۰ میلیون قطعه رسیده و گونه‌های رهاسازی شده نیز افزایش یافته‌اند.

در حال حاضر، علاوه بر ماهی سفید و ماهی آزاد، ماهی کپور دریایی و ماهی خاویار نیز در دریای خزر رهاسازی می‌شوند. آمار رهاسازی در سال گذشته به شرح زیر است:

جذب مشارکت‌های اجتماعی جامعه صیادی برای کمک به تکثیر طبیعی نیز از اقدامات مهم اخیر در استان بوده است.

مروارید سیاه خزر: چالش‌ها و راهکارها

ماهیان خاویاری، با عنوان «مروارید سیاه»، مهم‌ترین ذخیره ژنتیکی دریای خزر محسوب می‌شوند. با این حال، بهره‌برداری بی‌رویه همسایگان خزر و بی‌توجهی به بازسازی ذخایر، منجر به ممنوعیت صید این گونه از سال ۲۰۱۰ میلادی شده است.

ماهیان خاویاری دریای خزر، همانند ماهیان استخوانی، برای تخم‌ریزی به صورت موقتی به مصب رودخانه‌های منتهی به دریای خزر کوچ می‌کنند. همین کوچ موقتی، مهم‌ترین عامل دست‌اندازی قاچاقچیان و افراد سودجو به این گونه بوده است.

تکثیر نیمه مصنوعی و مراقبت از بچه‌ماهیان

فصل تخم‌ریزی ماهیان خاویاری از نیمه دوم اسفند آغاز شده و تا پایان اردیبهشت ادامه می‌یابد. در روش تکثیر نیمه مصنوعی، تخم‌ها در مراکز تخصصی از ماهیان بارور استخراج و پس از تبدیل شدن به بچه‌ماهی، به رودخانه‌های شیلاتی منتقل می‌شوند. این بچه‌ماهیان پس از مدتی زندگی در رودخانه، راه خود را به دریا باز می‌کنند، اما در این مدت باید تحت مراقبت قرار گیرند تا از صید شدن یا از بین رفتن بر اثر تغییر دبی آب رودخانه یا آلودگی در امان بمانند.

یکی از دشواری‌های بازسازی ذخایر ماهیان خاویاری این است که این گونه‌ها در سن ۱۵ تا ۱۶ سالگی به مرحله تخم‌ریزی می‌رسند. در این سن، ماهیان به دهانه‌های رودخانه می‌روند و در معرض تهدید صید توسط جوامع محلی، قاچاقچیان و سودجویان قرار می‌گیرند.

مازندران حدود ۱۳۰ رودخانه با شاخه‌های اصلی و فرعی دارد که ۲۴ رشته رودخانه مهم شیلاتی محسوب می‌شوند. شیلات مازندران چهار رودخانه را برای تکثیر نیمه مصنوعی ماهیان خاویاری انتخاب کرده است. گونه‌های مهم ماهیان خاویاری دریای خزر شامل فیل‌ماهی، ازون‌برون، قره‌برون و شیپ هستند.