کاهش ۲۵ درصدی مصرف کود شیمیایی در کشت برنج با کمک باکتری‌های مفید

چالش‌های کشاورزی سنتی و نیاز به نوآوری

کشاورزی مدرن با چالش‌های متعددی از جمله آلودگی خاک و آب، کاهش تنوع زیستی و افت کیفیت محصول به دلیل مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی مواجه است. این کودها، اگرچه در کوتاه‌مدت به افزایش محصول کمک می‌کنند، اما در بلندمدت پایداری اکوسیستم‌های کشاورزی را به خطر می‌اندازند. با توجه به نقش محوری برنج در سبد غذایی ایرانیان و محدودیت منابع طبیعی، یافتن جایگزین‌های پایدار برای کودهای شیمیایی از اهمیت بالایی برخوردار است.

پژوهشی پیشگامانه در دانشگاه ساری

فائزه زعفریان، پژوهشگر گروه زراعت در دانشکده علوم زراعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، به همراه همکارانش، تحقیقی جامع را با هدف بررسی پتانسیل باکتری‌های مفید در تحریک رشد گیاه برنج و کاهش مصرف کودهای شیمیایی انجام داده‌اند. این پژوهش با طراحی آماری دقیق، دو سطح مصرف کود شیمیایی (کامل و کاهش‌یافته) را با چهار تیمار باکتریایی مقایسه کرده است:

• استفاده جداگانه از هر یک از دو باکتری
• استفاده ترکیبی از هر دو باکتری
• تیمار شاهد (بدون استفاده از باکتری)

نتایج این تحقیق در فصلنامه «دانش کشاورزی و تولید پایدار» وابسته به دانشگاه تبریز منتشر شده است.

نتایج شگفت‌انگیز: باکتری‌ها جایگزین کود شیمیایی

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که کاهش مصرف کود شیمیایی به تنهایی تأثیر منفی قابل توجهی بر عملکرد برنج ندارد. اما نکته کلیدی اینجاست که استفاده از باکتری‌های مفید، به ویژه به صورت ترکیبی، بهبود چشمگیری در ویژگی‌های رشدی و عملکرد گیاه برنج ایجاد می‌کند. برخی از مهم‌ترین نتایج عبارتند از:

• افزایش عملکرد دانه: تا ۲۵ درصد افزایش در عملکرد دانه مشاهده شد.
• افزایش عناصر غذایی: مقدار عناصر مهمی چون پتاسیم و روی در دانه‌ها و بخش‌های هوایی گیاه به طور معناداری افزایش یافت.
• بهبود صفات رشدی: استفاده ترکیبی از باکتری‌های Rahnella aquatilis و Burkholderia cepacia منجر به بهبود صفاتی مانند ارتفاع بوته، طول خوشه، تعداد پنجه‌ها و وزن دانه شد.
• افزایش مقاومت گیاه: مقاومت گیاه در برابر تنش‌های محیطی نیز بهبود یافت.

این نتایج حاکی از آن است که باکتری‌های مفید نه تنها نیاز به کودهای شیمیایی را کاهش می‌دهند، بلکه به تولید گیاهانی قوی‌تر و محصولی باکیفیت‌تر منجر می‌شوند.

گامی به سوی کشاورزی پایدار

اهمیت این تحقیق در آن است که راهکاری ساده و قابل اجرا در سطح مزارع برای دستیابی به کشاورزی پایدار ارائه می‌دهد. باکتری‌های مورد استفاده در این پژوهش به طور طبیعی در خاک یا اطراف ریشه گیاهان یافت می‌شوند و می‌توانند به عنوان جایگزینی مطمئن برای بخشی از کودهای شیمیایی به کار روند. این رویکرد نه تنها به بهبود کیفیت خاک و کاهش آلودگی منابع طبیعی کمک می‌کند، بلکه به تولید محصولاتی سالم‌تر برای مصرف‌کنندگان منجر خواهد شد. این دستاورد علمی، افق‌های جدیدی را برای کشاورزی دوستدار محیط زیست در ایران و جهان می‌گشاید.