شهید عباس دوران؛ حماسه‌ای که کنفرانس غیرمتعهدها را در بغداد ناکام گذاشت

زمینه‌های عملیات: از خرمشهر تا بغداد

پس از آزادسازی خرمشهر، عراق که پیش از آن برتری نظامی و سیاسی داشت، موقعیت خود را از دست داد. این شکست نظامی-سیاسی در منطقه‌ای استراتژیک، کشورهای عرب منطقه را که حامی صدام بودند، دچار وحشت کرد. آمریکا و برخی کشورهای عربی خواستار آتش‌بس فوری شدند.

رژیم صدام برای خروج از بحران سیاسی، تصمیم به برگزاری اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در بغداد گرفت. هدف این بود که با صدور بیانیه‌ها و حربه‌های دیگر، اوضاع را به نفع خود و به ضرر جمهوری اسلامی ایران تغییر دهد. عراق بارها بغداد را کاملاً امن اعلام کرده بود و این ادعا، انگیزه ایران را برای ناامن کردن پایتخت عراق افزایش داد. هدف اصلی، جلوگیری از برگزاری این نشست با حمله به تأسیسات پالایشگاهی «الدوره» در جنوب شرقی بغداد بود.

شهید عباس دوران: زندگی و شهادت

عباس دوران، متولد ۱۳۲۹ در شیراز، پس از اخذ دیپلم در سال ۱۳۵۱ وارد دانشکده خلبانی نیروی هوایی ارتش شد. او دوره تکمیلی خلبانی را در آمریکا گذراند و پس از بازگشت به ایران، در آغاز جنگ تحمیلی در پست افسر خلبان شکاری و معاونت عملیاتی پایگاه سوم شکاری (شهید نوژه) خدمت می‌کرد. دوران بیش از ۱۲۰ پرواز جنگی در طول جنگ انجام داد و همواره بر عدم اسارت تأکید داشت.

• ۷ آذر ۱۳۵۹: غرق کردن دو ناوچه نیروی دریایی عراق در حوالی اسکله‌های «الامیه» و «البکر».
• اعلام آمادگی: اولین خلبانی بود که برای نبرد با صهیونیست‌ها اعلام آمادگی کرد.

در سال ۱۳۶۱، با اوج‌گیری جنگ، صدام برای مانور سیاسی، کنفرانس غیرمتعهدها را در بغداد برنامه‌ریزی کرد. عراق با کمک آمریکا، بغداد را به دژی نفوذناپذیر تبدیل کرده و تبلیغات گسترده‌ای برای امنیت آن به راه انداخته بود. در این شرایط، سرهنگ خلبان عباس دوران در تاریخ ۲۰ تیرماه ۱۳۶۱ مأموریت یافت تا پایتخت عراق را ناامن کند.

عملیات بغداد: روایت همرزمان

در تاریخ ۳۰ تیرماه ۱۳۶۱، سه هواپیمای F-4، هر کدام با دو سرنشین، مأموریت یافتند تا بر فراز بغداد عملیاتی انجام دهند. اهداف شامل بمباران پالایشگاه بغداد، نیروگاه اتمی بغداد، پایگاه الرشید یا ساختمان اجلاس بود.

منصور کاظمیان، همرزم شهید دوران، ماجرای این مأموریت را چنین روایت می‌کند:

«تقریباً ۱۵ کیلومتری بغداد بودیم که با دیوار آتش و پدافند دشمن روبه‌رو شدیم و در همین فاصله چند گلوله به هواپیمای ما اصابت کرد. عباس به من گفت که چراغ موتور سمت راست روشن شده و ظاهراً موتور از کار افتاده است. به عباس گفتم چاره‌ای نیست و باید به عملیات ادامه دهیم. زیرا در آن شرایط اگر باز می‌گشتیم دوباره در دیوار آتش دشمن قرار می‌گرفتیم. به سمت جنوب شرقی شهر بغداد که پالایشگاه «الدوره» در آنجا بود ادامه مسیر دادیم و با این که پدافند دشمن بسیار قوی بود تمام بمب‌ها را روی این پالایشگاه تخلیه کردیم.»

پس از تخلیه بمب‌ها، مسیر به سمت هتلی که قرار بود کنفرانس در آن برگزار شود، ادامه یافت. هواپیما مورد اصابت گلوله‌های بیشتری قرار گرفت و قسمت عقب آن کاملاً از بین رفت. کاظمیان به بیرون پرتاب شد و به اسارت درآمد. او بعدها متوجه شد که عباس دوران صندلی خود را ترک نکرده و هواپیمای نیمه‌سوخته را به ساختمان هتل محل برگزاری کنفرانس کوبیده و به شهادت رسیده است.

کاظمیان از دوران به عنوان خلبانی بی‌باک یاد می‌کند که هرگز ترس را در وجود او ندیده بود. دوران در عملیات‌های مهمی چون فتح‌المبین و بمباران اسکله‌های «البکر و الامیه» نیز شرکت داشت.

سرهنگ ناصر باقری، دیگر همرزم دوران، اهمیت سیاسی این عملیات را تشریح می‌کند:

«این عملیات از لحاظ سیاسی برای جمهوری اسلامی ایران بسیار مهم بود. اگر کنفرانس سران کشورهای غیرمتعهد در بغداد برگزار می‌شد، صدام به مدت هشت سال ریاست آن را به عهده می‌گرفت. ایران از لحاظ سیاسی نتوانست مانع این امر شود و در نهایت متوسل به حربه نظامی شد. تنها راهی که می‌شد از برگزاری کنفرانس جلوگیری کرد، ناامن نشان دادن شهر بغداد بود که صدام به امنیت آن خیلی افتخار می‌کرد.»

باقری اشاره می‌کند که درصد خطر این عملیات بالای ۸۵ درصد بود و هدف، ایجاد جو روانی و ترس با حمله به پالایشگاه «الدوره» و شکستن دیوار صوتی بود، نه هدف قرار دادن مناطق مسکونی. او و اسکندری نیز در این عملیات زخمی شدند، اما توانستند بازگردند.

نتیجه عملیات و بازگشت پیکر شهید

صبح روز ۳۰ تیرماه ۱۳۶۱، خلبان شهید عباس دوران، پس از بمباران پالایشگاه بغداد، هواپیمای آتش‌گرفته خود را به هتل محل برگزاری اجلاس سران غیرمتعهدها کوبید. این اقدام شجاعانه باعث شد که اجلاس به دلیل فقدان امنیت در بغداد برگزار نشود. پیکر پاک شهید عباس دوران، پس از سال‌ها، در تاریخ ۲ مردادماه ۱۳۸۱ به همراه ۵۷۰ شهید دیگر به خاک میهن بازگشت.