بحران برق در مناطق گرمسیر؛ زندگی در دمای ۵۰ درجه با خاموشی‌های روزانه

چرا مناطق گرمسیر به برق بیشتری نیاز دارند؟

مناطق گرمسیر ایران، از جمله خوزستان، بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان، جنوب فارس و یزد، به دلایل متعددی نیازمند مصرف برق بیشتری در فصول گرم سال هستند. این نیاز نه تنها به معنای «بدمصرف» بودن نیست، بلکه ریشه در عوامل اقلیمی و جغرافیایی دارد:

• تابش شدید خورشید: موقعیت جغرافیایی این استان‌ها باعث می‌شود خورشید در بخش بزرگی از سال، تقریباً به‌صورت عمودی بر سطح زمین بتابد و میزان انرژی خورشیدی دریافتی به مراتب بیشتر از سایر مناطق کشور باشد.
• روزهای صاف و آفتابی: تعداد زیاد روزهای صاف و آفتابی و فقدان ابر و رطوبت، تابش خورشید را بدون مانع به زمین می‌رساند و محیط را به‌شدت گرم می‌کند.
• پدیده تش‌باد: «تش‌باد» یا «باد لوار»، باد گرم و سوزان تابستانی است که در مناطقی مانند خوزستان و سیستان و بلوچستان رایج است. این پدیده به‌ویژه در ماه‌های تیر و مرداد، دما را تا حدود ۵۰ درجه سانتی‌گراد افزایش داده و وضعیت طاقت‌فرسایی را ایجاد می‌کند.

معماری ناسازگار با اقلیم و تشدید بحران

تأثیر قطعی برق در مناطق گرمسیر به دلیل نوع معماری و شهرسازی متفاوت است. در حالی که در شهرهایی مانند تهران، خانه‌ها عمدتاً آپارتمانی با دیوارهای مشترک هستند که تبادل گرما را محدود می‌کند، در بیشتر شهرهای گرمسیر، خانه‌ها همچنان تک‌واحدی و مستقل هستند.

این نوع معماری، احساس گرما را تشدید کرده و تأثیر ناترازی برق را افزایش می‌دهد. معماری سنتی این مناطق، مانند بادگیرها، حیاط‌های مرکزی، دیوارهای ضخیم خشتی و پنجره‌های کوچک، برای سازگاری با اقلیم گرم و خشک طراحی شده بود، اما در ساخت‌وسازهای جدید نادیده گرفته شده است.

خانه‌های یک‌طبقه و جدا از هم که اغلب با مصالحی چون بلوک، سیمان یا آهن ساخته شده‌اند، گرمای بیشتری جذب می‌کنند. همچنین، پنجره‌های بزرگ و تک‌جداره در ساختمان‌های جدید، هدررفت انرژی را تسریع می‌بخشند و خنک نگه داشتن خانه را بسیار دشوار می‌کنند. سطح تماس بیشتر با هوای بیرونی، سقف‌های مستقیم در معرض آفتاب و نبود سایه‌انداز، گرما را به‌طور مستقیم وارد فضای داخلی می‌کند.

در نتیجه، حتی با وجود وسایل سرمایشی، تحمل گرما در این خانه‌ها بسیار سخت‌تر از واحدهای آپارتمانی است. این موضوع به معنای لزوم گسترش آپارتمان‌سازی نیست، زیرا در برخی مناطق مانند خوزستان، کیش و قشم، آپارتمان‌سازی خود ناسازگار با اقلیم بوده و نارضایتی ایجاد کرده است. همچنین، در حالی که نوسازی برخی معماری‌های سنتی (مانند جنوب کرمان) به دلیل مقاومت پایین در برابر زلزله ضروری بود، تدابیر اقلیمی در بازسازی‌ها نادیده گرفته شده‌اند.

با قطعی دوساعته برق در این مناطق، خانه‌های تک‌واحدی و با متراژ بالا به سرعت گرم می‌شوند و تحمل گرما بدون وسایل سرمایشی بسیار دشوار می‌گردد.

تقاطع مشکلات و فشار بر مردم

هم‌زمانی تابش شدید خورشید، معماری ناسازگار، پدیده‌های اقلیمی خاص مانند تش‌باد، شکل واحدهای مسکونی و بحران زیرساختی در حوزه برق‌رسانی، وضعیت مناطق گرمسیر ایران را به مرز ناپایداری رسانده است.

قطعی برق در ساعات اوج گرما، علاوه بر از کار انداختن کولرها، باعث مختل شدن تأمین آب، تعطیلی کسب‌وکارها، بروز مشکلات بهداشتی و افزایش خطر گرمازدگی می‌شود. برای مردمی که در دمای بالای ۴۵ درجه و رطوبت بالا یا تش‌باد زندگی می‌کنند، چند ساعت قطعی برق معادل محروم شدن از حداقل شرایط حیاتی است.

وزارت نیرو با وجود در نظر گرفتن الگوی مصرف برق بالاتر برای مناطق گرمسیر به دلیل نیاز اقلیمی، اکنون بیشترین قطعی برق را به این مناطق تحمیل می‌کند. این وضعیت نشان‌دهنده مشکل مدیریتی در حوزه برق‌رسانی است. اگرچه ممکن است وزارت نیرو مسئولیت را به استانداران واگذار کند، اما این برون‌سپاری مسئولیت‌ها به ناهماهنگی میان نهادها منجر می‌شود.

در نهایت، برای مردم تفاوتی نمی‌کند که متولی این امر استانداران باشند یا وزارت نیرو؛ تحمل گرمای بی‌سابقه در کنار قطعی روزانه برق غیرممکن است و زندگی را برای آن‌ها بسیار دشوار کرده است. این پرسش مطرح می‌شود که آیا مردم باید تاوان سال‌ها نبود سرمایه‌گذاری، کاهش بهره‌وری و نبود مدیریت بهینه در حوزه تولید و مصرف را بپردازند؟