چالش‌های پسته ایران: از خودتحریمی تا بی‌اعتمادی دولت به صادرکنندگان

قیمت انواع پسته در بازار

بررسی‌های بازار نشان می‌دهد که قیمت پسته در فروشگاه‌های اینترنتی به شرح زیر است:

• پسته اکبری خام و شور: ۱,۲۶۶,۰۰۰ تومان به ازای هر کیلوگرم
• پسته اکبری ممتاز: ۱,۵۸۰,۰۰۰ تومان
• پسته فندقی شور و خام: ۷۹۵,۰۰۰ تومان
• پسته کله‌قوچی: ۱,۳۲۵,۰۰۰ تومان
• مغز پسته اکبری خام و شور: ۱,۹۹۸,۰۰۰ تومان
• مغز پسته خام: ۲,۴۰۴,۰۰۰ تومان
• پسته احمدآقایی دستچین درشت شور و خام: ۱,۶۰۰,۰۰۰ تومان

میزان تولید و پیش‌بینی برداشت

محمد صالحی، رئیس هیأت مدیره انجمن پسته ایران، اعلام کرد که میزان تولید پسته در سال زراعی گذشته به ۲۰۰ هزار تن رسید. وی همچنین پیش‌بینی کرد که در مهرماه ۱۴۰۴ نیز همچون سال گذشته، ۲۰۰ هزار تن محصول برداشت شود.

مشکلات تولیدکنندگان پسته

تولیدکنندگان پسته با مشکلات متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• ناترازی برق
• کمبود آب
• نبود کود و سم ارگانیک و باکیفیت

چالش‌های صادراتی و تعهد ارزی

صادرات پسته در سال ۱۴۰۳ وضعیت خوبی داشت و تقاضا برای پسته ایرانی همچنان بالاست، اما میزان پسته موجود در بازار پاسخگوی این تقاضا نیست. بخش عمده‌ای از محصول نیز در اختیار کشاورزان است که ممکن است تمایلی به فروش نداشته باشند.

یکی از بزرگترین مشکلات صادرکنندگان، پیچیدگی‌ها و بی‌ثباتی مقررات مربوط به رفع تعهد ارزی است. صادرکنندگان مجبورند ارز حاصل از صادرات را در سامانه‌های متغیر و با نرخی پایین‌تر از بازار آزاد بفروشند. این اختلاف قیمت، سود صادرات را از بین برده و انگیزه صادرکنندگان را کاهش می‌دهد. این وضعیت منجر به روی آوردن برخی صادرکنندگان به کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای یا عدم تمایل به صادرات شده است.

«وقتی یک صادرکننده نتواند به‌موقع کالا را ارسال کند، به‌سادگی رقیب دیگری جای او را می‌گیرد. صادرکنندگانی که سال‌ها برای به‌دست آوردن مشتریان خارجی وقت و هزینه صرف کرده‌اند، امروز در معرض حذف شدن از بازار هستند چون نمی‌توانند در یک بستر قانونی و با حاشیه سود منطقی کار کنند.»

خودتحریمی‌های داخلی و بی‌اعتمادی دولت

رئیس هیأت مدیره انجمن پسته ایران تأکید کرد که آنچه بیش از تحریم‌های خارجی صادرات را با مشکل مواجه کرده، خودتحریمی‌های داخلی است. وی از دولت خواست تا این محدودیت‌ها را کنار گذاشته و مسیر صادرات را هموار کند.

وی افزود که صادرکنندگان به اهمیت بازگرداندن ارز برای پرداخت مطالبات کشاورزان واقف هستند و در این مسیر کوتاهی نمی‌کنند. اما آنچه امروز اهمیت دارد، اعتماد دولت به صادرکننده است؛ چراکه تداوم بی‌اعتمادی نه تنها صادرات را تضعیف می‌کند، بلکه موقعیت ایران را در بازارهای جهانی به خطر می‌اندازد.

آینده صنعت پسته ایران

آینده صنعت پسته ایران بیش از کمبود بازار و کاهش کیفیت محصول، با نبود سیاست‌های منسجم و اعتماد متقابل میان دولت و فعالان اقتصادی تهدید می‌شود. صادرکنندگان این محصول استراتژیک، به جای آنکه موتور محرک ارزآوری باشند، تحت فشار بخش‌نامه‌های متعدد و فضای پرریسک اقتصادی قرار گرفته‌اند.

تداوم این مسیر به کاهش سهم ایران از بازارهای جهانی و آسیب جدی به زنجیره ارزش پسته، از باغدار تا صادرکننده، منجر خواهد شد. برای حفظ و توسعه مزیت‌های رقابتی در صادرات غیرنفتی، تصمیم‌سازان باید با بازنگری در سیاست‌های ارزی و تسهیل فرآیند صادرات، بستری شفاف، پایدار و قابل پیش‌بینی برای صادرکنندگان فراهم کنند.